Diyarname

Niha pirtûkek bi almanî hat weşandin ku berê xwendevanan dibe 2500 sal berê. Pirtûka ku bi navê “Die Sprache der Meder” (Zimanên Medan) ji aliyê Beyhanî Şahîn ve hatiye amadekirin, ji Weşanên Na derket.

Kurdiya vê pirtûkê tune ye. Pirtûk bi almanî hatiye amadekirin û weşandin. Çîroka vê pirtûkê diçe heta 17 saln berê. Beyhanî Şahîn di sala 2004’an de wekî tez di beşa Îndocermenîstiyê de amade kiriye ku rêberê wî Prof. Dr. Michael Janda bû. Piştî ku teza wî hatiye qebûlkirin jî Şahîn nesekiniye û lêkolîna xwe ya li ser zimanên medan berdewam kiriye. Niha wekî rewşa dawî ji aliyê Weşanên Na ve hat çapkirin.

Lêlokîna Beyhanî Şahîn ji  du beşan pêk tê. Di beşa yekem da “Fonolojiya Zimanên Medî” û di beşa duyem de jî “Ferhenga Zimanên Medî” girtiye dest.

Çarçoveya vê vekolînê bi dema zimanên Mediya kevin ve hatiye sînor kirin, digel formên xwe yên kevintir Arî û Îndo-Ewropî. Zimanên dema Mediya Navîn ji berî mîladê salên 450’an heta 1000’î, salên piştî mîladê agahî têde hatine bi cih kirin..

Lêkolîna Şahîn diçespîne ku hemû zimanên Medî jî Proto-Kurdî ne ku wê heta serdema 1750 salên Berî Mîladê . Ew diyar dike ku zimanên medî zmanên Îndo-Ewropî ne.

Ew di teza xwe de tîne ziman ku peyvên zimanên medî li ba asuran, araman, farisan, akadan, babîlonan, lîkiyan, lîdiyan, misiriyan, yewnanan, latîniyan, cihûyan û hwd. hatine tomar kirin, lê bi taybet jî navên medan. Wekî mînka dibêje peyvên Medî pari-dai̯za- “bihuşt” û magu- “magî, sihir” paşê derbazî hemû zmanên Rojhilata Navîn û Ewropî jî bûne.

Şahîn dibêje di zimanên medî da 26 dengên bingehîn, 3 vokalên dirêj û 2 dîftong hene. Ew van wisa rêz dike:

a, i, u, b, č, d, f, g, h, ǰ, k, lˀ, m, n, p, r, r̥, s, š, t, ϑ (th), v/u̯, x, y/i̯, z, ž

Sê vokalên drêj: â, î, û

Du dîftong: ai̯ (ay), au̯ (aw)

Nivîskar Beyhanî Şahîn li ser girîngiya vê pirtûkê di nav berhemên kurdî yên kurdolojiyê de wisa dibêje: “Ev lêkolîn di derbarê zimanê medî de mîladeke hebe-nebe ye, bi taybet jî ji bo kurdan”.

- Die Sprache der Meder / Beyhanî Şahîn / 319 Rûpel / 2021 / Zimaan bi almanî / Weşanên NA