Pirs ev e: Edîtorê/a weşanekî divê çiqas şareza be? Edîtorek bi nûçeyek dikare çiqas bandorê li raya xwe ya giştî bike, şikil bide wê?
Em pirsek wisa jî bikin: Edîtorek bi nûçeyek çiqas dikare rê li ber aştiyê, yan li şer veke? Çiqas dikare bandorê li polîtîkayên neteweyî yan navneteweyî bike?
Emê çend nûçeyan bigirin dest û li dû bersiva van pirsan bigerin...
Fermo...
Nûçe 1: Gotinên ku Nesrîn Abdullah negotine
Ji rojan leşkerên Tirkiyeyê ligel hin hêzên tundraw ên îslamî ketine Cerablûsê, nîqaşa dê YPG çi bike heye. Di rewşeke wisa de, di hin malper, blog û di twitter û facebooka hinan de nûçeyek wisa hat weşandin: "Serfermandara YPJ'ê Nesrîn Abdullah li ser gotina Kerry 'Em piştgirî nadin serbixwebûna kurdan' wisa gotiye, 'însiyatîf di destê me de ye, tiştek Amerîkayê girê bide nîn e. Em ne mecbûrê wan in. Me gazî wan nekir, ew bi xwe hatin..."
Piştî du sê rojên bi ser vê nûçeyê re derbas bû di malpera fermî ya YPJ'ê de Nesrîn Abdullah bi xwe peyamek wisa weşand: "Di hin malperan û tora civakî de li ser navê endama Serfermandariya YPJ'ê Nesrîn Abdullah gotin hatine weşandin, ew gotinên wekî ku min gotine ji rastiyê dûr in. Tu daxuyaniyeke min a bi vî rengî nîn e."
Rastiya mesele ev e; Abdullah berê gotinên bi vî rengî kirine, lê di dema ketina Cerablûsê de tu daxuyaniyeke wisa nedaye. Ji gotinên berê yên Abdullah tiştin girtine û weşandine. Kesên ev daxuyanî weşandine qet nefikirîne ger Abdullah gotinên wisa weşandine, çima tiştek din negotiye tenê ev gotin? Mînak çima gotinek li ser Cerablûsê, Minbicê, Babê negotiye, tenê çend peyv? Çima neketine şikê ku ev gotin kengê, li ku, ji bo kîjan weşanê hatine gotin?
Rojnamegerî li vir dest pê dike: Şik.
Her agahiyek hat ew nayê wê wateyê ku rast e, loma "şik" divê. Ger kesek ew “şik” bibira ser gotinan û biketa dû pirsên me li jor gotin, belkî rastî derketina holê û YPJ jî dest ji kar û barê xwe berneda û neketa dû rastikirina agahiyan.
Em bibêjin ev gotinên ku qaşo Abdullah gotine, mînak ajanseke navneteweyî wergeranda zimanê îngilîzî û ragihanda DYA'yê… Em bibêjin di daxuyaniya çapemeniyê de rojnamegerek ji berpirsê Pentagonê bipirsiya ka li ser van çi dibêje û wî jî bigota, "Ger pêdiviya wan bi me tune ye, çi dikin bila bikin..."
Yanê gotinek dikare heta wir jî hene... Çapemenî tiştek wisa ye mixabin.
Nûçe 2: Gotinên Demîrtaş
Wisa weşandiye nûçe: "Ji Demirtaş bo PKKê: 'Çalakiyên xwe rawestînin'... Kengê, roj diyar e, li ku, cih diyar e. Baş e wê rojê Demîrtaş li ku bû?
Gelek malperan ev daxuyanî weşandiye û kesî nepirsiye ka wê rojê Demîrtaş li wir bû yan na? Li gor nûçeyê daxuyanî li Îzmîrê hatiye dayîn, lê wê rojê Demîrtaş li Afrîkaya Başûr bûye.
Yanê berî weşandina nûçeyê tu edîtorekî wan malperan ew pirs nekiriye, Demîrtaş li wir bûye gelo? Yan jî, Demîrtaş li ku ye? Tişta herî xirab jî weşana navneteweyî (Sputnik) ji van yekan nûçe girtiye û wan jî weşandiye... Piştî me ev di Diyarnameyê de bi sernavê "Li Tirkiyeyê 2 heb Demîrtaş hene, hay jê hebin!" edîtorê beşa kurdî ya wê weşanê li me digire, dibêje "Rexneyeke baş e lê di nûçeyê de negotiyê îro, axaftin ya çend rojan berê ye"... Yanê hê jî şik nabe ser ku ka bi rastî Demîrtaş tiştek wisa gotiye yan na... Tiştê ez xemgîn kirim jî ev bû. Hê israr dike...
Rastiya nûçeyê ev e: Salek berê Demîrtaş li cihê qal kirî, yanê berî hilbijartina 7'ê pûşpera 2015'an li wir daxuyanî daye, ev tişt gotine. Yekî herhal girtiye di faceya xwe de careke din weşandiye, hinan girtine di malpera xwe de belav kiriye û wisa li gelek cihan belav bûye heta gihîştiye ev weşana navneteweyî.
Yekî jî “şik” nebiriye, Demîrtaş îro çima daxuyaniyeke wisa daye, Demîrtaş îro bi rastî jî li wir bû yan na...
Nûçe 3: Barzanî dibêje 'em axivîn', Dîzaî dibêje 'Em neaxivîn'
Serokê Herêma Kurdistana Federe Mesûd Barzanî tê Tirkiyeyê, ligel Erdogan, Binalî û yên din dicive, Sefîn Dîazî jî pêre ye. Piştî civînê Dîazî dibêje "Em li ser pêvajoya çareseriya kurd neaxivîn" û ev gotinên Dîazî di weşaneke Başûrî de (K24) tê weşandin... Heman weşanê gotinên Barzanî jî weşandine û wî jî gotiye, "Em li ser pêvajoya çareseriyê axivîn"...
Kî rastî dibêje, kî derewan dike ev aliyek meseleyê ye. (îhtîmal e du nûçegîhanên cihê bi wan re hevpeyvîn kiriye, haya wan ji hev nîn bûye, tiştek normal e. Belkî heman kesî bi her duyan re hevpeyvîn kiribe, ger wisa be rewş xirabtir e, ji ber ku gere wî bixwe ev rastî derxista holê)
Aliyê rojnamegerî ev e: Edîtor dema nûçeyan bide, piştî ew da divê bi bîra xwendevan/guhdar/temaşevan bixe ku filan kes ku di heman civînê de bû jî wisa got. Dema gotina her duyan di heman nûçeyê de bide wê çaxê diyar dibe ku ew edîtorekî baş e, ew nûçe jî nûçeyeke temamkirî ye. Nexwe nabe.
Em mînakek wisa bidin: Em bibêjin piştî rojekê weşandina van nûçeyan kurdekî ji Bakur rastî nûçeya Dîzaî hat, wê wisa bifikire: "Van dîsa em firotin. Ew qas xwîn dirije, hatine Tirkiye, nikarîne peyvek li ser çareseriyê bînin ziman."
Kesek din jî bi tesadufî rastê tenê nûçeya Barzanî bê dê bibêje, "Wele helal be jêre, hat dîsa li ser pêvajoya çareseriyê axivî. Bi rastî rêberekî baş e."
Bi kurtahî, nûçeyek ne temamkirî dikare mirovan bi gelek aliyan ve bibe.
Piştî di Diyarnameyê de me ev nûçe weşand, wan ew gotinên Dîzaî ji nûçeya xwe derxistin, ev jî tiştek din e.
Nûçe 4: Nûçeya Qamişlo
Gelek malperên kurdan ên bi tirkî hene. Çima hene meseleyeke din e, çima ne bi kurdî ne, ew jî tiştek din e. Yek ji wan heye ez naxwazim nav bidim her gav, her tiştî tevlihev dike. Hinek kurdên me jî hene dibêjin qey bi "News"a li ser malperê dikare ew bibe "nûçe"... Bizanin ku her malpera ku navê “news”ê li xwe dike ew ne malpereke objektîf e.
Yek ji van malperan (Nêrînaazad) jî tiştan li gor xwe şirove dike û diweşîne. Mînak gotiye filankesî gotiye, "Qamişlo ne bajarê kurdan e." Û bi sedan kesî ev parve kiriye. Lê zilam tiştek wisa negotiye. Erê tiştên gilover gotine, lê ew gotin nayê wateya "Qamişlo ne bajarê kurdan e."
Nûçe 5: Xwe bidin alî, mebûsê AKP'ê diaxive
Dîsa weşaneke Başûr, ew a ku hûn jî dizanin kîjan e, yanê “Rûdaw”, piştî mesleya Cerablûsê rabûye ligel mebûsê AKP'ê Şamil Tayyar axiviye, axaftineke wisa dirêj saetek tu dixwînî xilas nabe… Û ji serî heta dawî propagandaya ketina Cerablûsê...
Ka tuyê çi bibêjî?
Em tenê pirsek wisa bikin: Weşaneke nêzî AKP'ê radibe tam rûpel cih dide mebûsekî HDP'ê, yan jî em bibêjin parlemenekî Başûrî?
Nûçe 6: Zana Azadî û Abdullah Keskin
Ez herduyan jî nas dikim lê ne neyartiya min, ne jî hevaltiya min ligel herduyan heye. Ez vê jî bibêjim, tu keda min neketiye ser Zana Azadî lê keda min ketiye nav Weşanên Avestayê. Di navbera salên 1998-2003'yan de ez li Azadiya Welat (nûçegîhan/edîtor/gerînendeyê weşanê) bûm, dema hin kesan nedixwest nûçeyên Avestayê çêbikin jî min çêdikir, kek Abdullah Keskin bi xwe vê dizane. Welhasil, em bên ser meseleyê:
Abdullah Keskin di twitterê de tiştin weşandine, ciwanan dij tiştin gotine. Ev hemû aliyek lê gotinên Zana Azadî ku di quncikê xwe de gotine ne tiştên xweş in.
Azadî bi sernavê "Hişê Mafya Erdogan û Abdullah Keskînî" quncik nivîsiye. Çawa ku Keskin azad e tiştan li gor fikrên xwe bîne ziman, Zana Azadî jî xwedî heman azadiyê ye. Heta vir em normal dibînin. Azadî dikare ji bo Keskin bibêje "No rih rihê teslîmkaran o, no nih biyo rihê tirk" jî, lê Zana Azadî nikare bibêje, "Şarê kurd û têkoşerê şarê kurdî, no ruhî hol şinaşnenî. Zanî se bikerenê zî."
Wexta tu bibêjî "Zanî se bikerenê zî " wê çaxê tu rê li ber êrîşê jî vedikî. Belkî Zana Azadî wisa nefikiriye, belkî ew qas fireh nikariye bifikire jî, belkî wisa jî fikiriye û bi zanebûn ev gotin aniye ziman, ez nizanim. Lê divê edîtorê wê nivîsê diweşîne bizane ku ew gotin ber bi ku de diçin. Em bibêjin kesên ji her du aliyan hez nakin jî rabin du kesan bişînin pêşiya Keskin û lêxin dê sûc bikevi stûyê kî?
Yan jî em bibêjin bi rastî du nezanên ji tevgera kurd bi nezanî rê li ber Keskin bibirin dê kî çi bibêje?
Lewma, yek ev gotinên Zana Azadî gotinên şermezarkirinê ne, ez şermezar dikim. Û li gor vê nivîsa em niha temam dikin, ev gotinên Zana Azadî gotinên ku divê edîtor berî biweşîne hay jê hebe ku heta ku diçin... Ger edîtor ev gotin fêm nekirine ev jî jixwe meseleyeke din e...
***
Hevalên hêja, her ku kesek rabe nûçeyê binivîse ew ne nûçegîhan e. Her kesê ku wê nûçeyê wekî edîtor di weşanekî de biweşîne ne edîtor e. Ji kerema xwe re heqê pênaseya xwe bidin. Erê gelek ji me ji bo ku debara xwe bikin di nav weşanên Başûr de cih digirin. Gelek malper hene ji Başûr pere digirin û weşanê didomînin. Yên ku pereyên wan hatin birîn û êdî malper girtin jî hene. Lê ji kerema xwe re wisa nekin. Her tiştek we weşand bizanibin ku bandoreke erênî/neyînî li kesê/a wê dixwîne/guhdarî dike/temaşe dike dike... Hay jê hebin, hay ji rola xwe hebin...
Ev mînakên li jor me rêz kirin nîşan didin ku asta rojnamegeriya me li ku ye. Ger em dixwazin civaka me pêş bikeve divê pêşî em çapemeniya xwe pêş ve bibin. Em dikarin wisa jî bibêjin: Her du bi hev ve girêdayî ne. Kîjan pêş bikeve, dikare yê din jî pêş ve bibe.
Me bi pirsê dest pê kiribû, em dîsa bi pirsê dawî bikin gotara xwe: Ger asta rojnamegeriya welatekî wisa be dê halê wî welatî çi be?..
.jpg)
.jpg)
