DiyarName.Com

Ez ê Li Ser Hêviyê Bêjim

Dîrok: 20/07/2020

Cesar VALLEJO

Ne weku ez Cesar Vallejo me ez diêşim. Îro, ne ku ez bi xwe hunermendek im, mêrek yan jî ne ku ez bûnewerekî ketûber ê jîndar im ku diêşim. Ne weku ez katolîk im, ne weku mihemedî yan jî xwedênenas im ez diêşim.

Îro ez bi tenê diêşim, hew ev!

Eger navê min ne Cesar Vallejo jî bûya, ez ê dîsa biêşiyama. Eger ez ne hunermendek bûyama, min ê ew dîsa hest bikira. Eger ez ne mêr yan bûnewerekî jîndar jî bûyama, ez ê dîsa biêşiyama. Eger ez ne katolîk, xwedênenas yan mihemedî jî bûyama, ez ê dîsa biêşiyama. Îro êşa min kûr û ji hinavê tê.

Îro ez bi tenê diêşim, hew ev!

Vê kêliyê, bêsebeb, ray li êşa min nayê. Êşa min kûr û ji hinavê ye ku payan jê re nîn e, ku sebeb jê re navê!

Ma çi dikare jê re bibe sebeb? Ka li ku ye ew tişta rewneq ku bikaribe jê re bibe sebeb? Sebeb jê re tune, ebed, tu tişt ne hêja ye ku jê re bibe sebeb!

Ji ku çizirî ev jan, a ku têra xwe dijene ?

Êşa min ji bayê bakur e, û ji bayê başûr e, mînanî hêkên nêtar ên çivîkên biyan e ku wê berxwarina wan ji bê be.

Eger dilketiya min bimira, êşa min wê heman êş bûya. Eger, jiyan ji mînanî niha cihêrengtir bûya jî, wê êşa min heman êş bûya. Eger hinan bi gwîzên ez di ber hev de çênî çênî bikirama jî, wê êşa min heman êş bûya. Îro, êşa min ji bilindahiya bêserûber e.

Îro ez bi tenê diêşim, hew ev!

Ez balê didim êşa birçiyan, û ez dibînim bê ev birçîbûn çendî dûrî êşa min e; ez ku ji nêza bimirama jî, qene wê tayekî giyayê li ser tirba min aj bidaya. Ji bo dilketiyan jî ev wiha ye. Ma xwîna dilketî çi ye li ber xwîna min a ku kes nizane ji ku diçizire û diherike ku?

Ta vê kêliyê, min yeqîn dikir ku tevna gerdûnê ji jênagerî li dor honaka bav û lawan li dar e. Lêwbelê ku ez balê didimê, êşa min îro ne bav e û ne law e.

Wê ne pişt û ne palek heye ji bo ku lê bibe hingurê êvarê, weku wê tibabek sîng û ber hene ji bo ku spêde lê hilê, û eger meriv wê deyne dereke zelûl wê roniyê nede, û eger meriv wê deyne dereke ronî wê siyê nede.

Îro ez diêşim, hema wê çi bib bila bibe...

Îro ez bi tenê diêşim, hew ev!

Wergera ji fransî: yeqîn h.

***

*CESAR VALLEJO, ango bi navê xwe yê din César Abraham Vallejo Mendoza, nivîskar û helbestkarekî karîger ê Perûyî ye. 16 adara 1892’yan li li bakurê Perûyê, li bajarê Santiago de Chucoyê, li gundekî biçûk ê çiyayên Andê çêbûye. Ji malbateke ku bi‘esil binecih-îspanyol e. Di salên ciwaniyê de pêwendî ligel helbestê daniye.

Dad û wêje xwendiye, çend caran dev ji xwendinê berdaye û dîsa lê vegeriyaye. Di 1915’an de di beşa wêjeya îspanyolî de lisansa bilind xwendiye. Di 1921’ê de li Trujilloyê, wexteke kurt di girtîgehê de maye. Di 1923’yan de koçî Parîsê kiriye û heta bi mirina xwe li Parîsê niştecih maye. Karê rojnamegeriyê jî têde gelek kiriye. Têbiniyên gerê, gotar û lîstikên şanoyê nivîsiye. Tev li şerê navxweyî yê Îspanyayê bûye û pêwendiyeke wî ya dostane bi F.Garcia Lorca, Rafael Albertî û gelek helbestkarên din re çêbûye.

César Vallejo, yek ji helbestkarên mezin yên ziman-îspanyol tê binavkirin. Wekî helbestkarê herî navdar ê Perûyê tê zanîn û her wiha yek ji nûjenparêzê welatên Amerîkaya Latîn ê sedsala 20’an e.

Temayên helbestên wî bêtir mijarên civakî yên wekî bindestî, newekhevî, mirin, êş, kêm be jî evîn û helbet Parîsa ku lê miriye ye!

Bêtir bi îspanyolî û kêmtir be jî bi fransî nivîsiye.

César Vallejo, 15’ê Nîsana 1938’an, rojeke înê (ne pencşemê!) ya bi şilî li Parîsa Fransayê miriye û navê wî piştî mirina wî deng daye!

Hin berhemên wî:

- Los Heraldos Negros/Peyamnêrên Resiyê: 1919, Helbest

- Trilce: 1922, Helbest

- Tungsten: 1931, Roman

- Poèmes Humains/Helbestên Însên: 1939(P.M.), Helbest

- Poésie Complète/Hemû Berhem: 1965 (P.M.), Helbest

Têbiniya Diyarnameyê: Nivîskarê me Yeqîn H. ji du hefteyan carek helbestek, an pexşanek Cesar Vallejo werdigerîne û di quncikê xwe de pêşkêşî we bike. Ev nivîsa duyemîn e.