Hogir Berbir

Jiyanek di nava çar dîwaran de, ji beton, hesin û asîmanekî hişkşîn pêve tiştek nîn e, derbas bûbû. Gelek salên mistek ax di nava kefa destan de rehê xwe ji bo tovên jiyanê berdide, dibe hêvî lê mixabin ji bê avbûnê û ji tîbûnê hişk û ziwa dibe, li paş xwe hiştibû. Her tişt bûbû xewn û xeyalek, bûbû asoya binheşa mirov bikole û li cihaneke din kon vede da ku bi xeyalên xwe yên nû re bijî û li ser lingan bimîne. 
Di zêdetirî sih salên derbasbûyî de çend hezar hevdîtin pêk hatin nayê zanîn. Çend cejn derbas bûn ew jî nayê zanîn. Pêşî bav ji hevdîtinê qût bû, paşê dê, dû re xwişk, bira û taliya talî kesek nema berê xwe dan pişt wan hevdîtinên nava çar dîwarên beton û hesinîn. Mirin, sax in nizanibû, lê nema kes ji wan hew berên xwe dan wan hevdîtinan. Di wê kêliyê de tenêbûnê xwe dabû der. Ku mirov dimire jî, qet nebe di cejnekê de heskirî diçin ser goran û hevdîtinan dikin, lê di nava çar dîwaran de ev jî nema pêk hatibû; zîndan bûbû gora saxan û bi sedan hevdîtinan wiha bi tenêtiyê re derbas kiribû. Çav di rêya hevdîtinan de diqerimî bûn, çûkisî bûn, bi xwe ber temirî bûn. Di hiş de ev kêlî jî hatibû kuştin. 
Dem hatibû ku mirov dibê “azad” bû. Ji nava çar dîwaran dertê û hesta kêliya piştî sih salan pê ve, pê li erda xakî dike ku nikare bîne ziman. Bi hişek tevlihev û çavek tijî bar, şaşmayî hew li derdora xwe dinihêrî. Nizane çi dike, ling bi xwe ber li hev siwar dibe. Ji xwe re dibê “gelo azadî ev e!..” Belê, piştî sih salan ji girtîgehan dertê, emrê ku bi salan di nav çar dîwaran de derbas bûye, kêliya ku deriyên hesinî tê vekirin hatibû ku lê vebû bû, derbas kiribû. Di vê xulekê de xwe di nav destên sar ên tenêtiyê de dibîne. Piştî salên dîlgirtinê, dîmena ku dema derdikeve derve ji her alî ve ji bo wî xerîb e. Ev xaka ku ji reng û dengên berê dizanibû êdî ne ew bû; dem veguherî bû nava mija nezelaliyê û lê rast tê.
Xêzên li ser çavan hîn ne rûyê ciwaniya berê ne. Ew xet birînên kûr in ku ji serdemên hovane yên jiyanê pêk hatine. Dema ku salên dirêj ên ku di nav dîwarên girtîgehê de derbas kirine, di nava giyana zîndanîbûnê de hiştine, ku bi guherînê li cîhana li derve sînordar nehêle, li jiyana nû diwerqile. Lê ew guhertin dibe xeyalek bi xwe ku tê de bijî. Azadî êdî dibe xewneke şîrîn lê dûr e, dest nagihê, mîna bîreke kevn li ser dilan dirbekê dikole.
Malbat, heskirî, hêvî, awayê jiyanê yek bi yek çû ne. Xizmek, tiştek li pey nehatiye hiştin. Di çavan de şopa bîranîneke tijî hêstir dibe dilopek û diherike nava xetên kûr ên li ser rû xwe dide der. Xaniyê ku çavên xwe tê de vekiriye niha bûye kulmek kavilên xerabe. Niha di lêgerîna bîranînên zarokatiya xanî de bi neçarî dadikeve, diçe û li vê sosreta nû rû bi rû dimîne. Derdor xerîb û nediyar xuya dike, mîna labîrentekê dadikeve her quncikî malê, lê nikare ji navê jî derê.
Di cîhana hundirîn de, şopên kûr ên salên derbasbûyî hîn nû teze dibe. Çend rojan êşa qerebalixiya li dor kombûye dikişîne şûn de, careke din bi tenê tê hiştin. Tenêtî mîna kulmek ku bi demê re kûrtir dibe, dil diqelêşe. Pirsgirêkên jiyanî, aborî û hêmayên din di hiş de mîna kunek reş bi cih dibe û di dil de mezin dibe. Êdî nikare ramanek zelal biafirîne ku ka çi bike, da ku xwe li jiyanê bigire û bimeşe. Ji ber bêhêvîtiyê hewl dide ku bi rastiyên dijwar ên jiyanê re rû bi rû bimîne.
Sibeha ewilî, gava ku derket kolanê, bi axîneke kûr li xwe mikur tê û wiha dibêje: “Ji vî emrî şûn de ne dikarim kar bikim ku bi çiyan bikevim. Ne dikarim bizewicim ku xwe xwedî bikim. Û ne dikarim bi cihekî ve xwe bigirim ku pê bi jiyanê ve bialiqim. Ka çawa bikim, xwezî ez derneketama!..” Bi xwe re min jî dikuje. Belê, piştî sîh salan ev gotinên tal ji tenêtiyê, ji salên winda û ji hêviyên şikestî wiha xwe dan der. Dema hesab pirsîna navxweyî, rû bi rû bûna rastiya xwe ku pêşkêşî jiyanê dike. Hemû nirxên ku demê wekî xewneke windabûyî ji destan girtibû, yek bi yek li pey hiştibû û tenê di kûrahiya bîranînan de hatibû veşartin, niha dixwaze careke din dubare bibe.
Tekoşîna hebûnê ya li vê dinyaya ku her tişt bi rengekî nû girtiye, ji bo wî dibe cihê şerm û bê hêvîbûnê. Digel ku îmkan û bedewiyên jiyanê pêşkêş bike jî, niha mîna çîrokên ji wan dûr xuya dike, ku ji bo saxbûna di jiyanê de têbikoşe, di bin siya paşerojê de asê dimîne û pêşerojê nabîne.
Çav li bermahiyên jiyana berê ya ku wateya azadiyê winda kiriye digere û dixwaze bibîne. Niha li pişt dîwarên zindanan, di nav bayên hênik û nediyar ên derve de li ewlekarî û aramiyê digere. Lê ji aliyekî ve di navbera hesreta salan û xeyalên jibîrbûyî û rastiya jiyanê de asê ma ye. Tenêtiya dijwar a şerekî hundirîn, di her quncikek hebûnê de wiha deng vedide. Hew diponije û li rastiya xwe digere. 
Û li vir, di nava van hestan de, vê rewşa tevlihev a derûnî ku dema hewl dide bi windakirina jiyaneke kevin re xwe li cîhanek nû bigire, dihêle ku bi trajediyeke hebûnî re rû bi rû bimîne. Di vê cîhana ku her tişt diguhere de hevsengiya di navbera daxwaza azadiyê û rastiyên nû yên jiyanê de, bi şerekî navxweyî hest dike ku xwebûna xwe pê re bihûne û ji me re vebibêje. Tenêtî wiha dibe rengvedana salên bi paş de maye, mirin û êşa paşerojê ku niha bi wateyekê di lêgerîna hebûnê, xwebûn û saxbûnê de, di nava zindiyên li derve winda dibe de, li rastiya xwe digere.