Li Amedê Balikçilarbaşi yek ji cihên herî zêde tê zanîn e. Ji dîrokê ve heta niha ji hedadan heta zêrkaran, ji esnafên din, li wê derê gelek kar hatiye kirin, hê jî tê kirin... Çarşiya Şewitî ya navdar li Balikçilarbaşî ye. Qereqola polîsan bi qasî 200 metre ji wir dûr e. Xana Hesen Paşa li wê derê ye. Mizgefta Mezin (Ulu Cami) li wir e. Hinek li jêr li Deriyê Mêrdinê "Kerwansaray" bi gotinek din "Xana Delûyan" heye ku têde 72 ode, 17 dikan û bi qasî ku 800 hêştir têde bi cih bibin axur hene ku ev der di sedsala 16'an de ji bo karwanan hatiye bikaranîn.
Dema ji Deriyê Rihayê mirov dikeve Kolana Mergîehmedê û kolanê temam dike ev Balikçilarbaşiya me mirovan pêşwazî dike, pêşî li kolanê digire û dawî li kolanê tîne. Yan mirov dê ber aliyê çepê ve yanê ber bi Deriyê Çiyê ve, yan jî bi aliyê rastê ber bi Deriyê Mêrdînê ve here. Ger ji her du aliyan ve jî mirov neçe, bixwaze raste rast ber bi pêş ve here kuçeyek teng pêşwazî li mirovan dike. Çawa ku mirov bikeve wê kuçeyê Minareya Çarling derdikeve pêşberî mirov. Piştî mirov minareyê derbas dike bi qasî 20 metreyek kuçe ber bi aliyê rastê ve, dûre çepê ve didome.
Minareya Çarling (tê îdîakirin ku Berî Mîladê hatiye çêkirin, dîsa xiristiyan îdîa dikin ku ev minare li ser naqos hebûye, em van jî bibîr dixin û bi ser îdaya nû re didomînin) di salên 1500'î de ji aliyê Siltanê Akkoyunan Qasim Beg ve hatiye çêkirin ku li ber Mizgefta Şêx Matar heye lê ji ber lingên minareyê ku li dinyayê mînakek wisa nîn e, êdî navê mizgeftê hatiye ji bîr kirin. Her kes dema qala tiştek dike dibêje "Li ber Minareya Çarling"... Tê gotin ev çar ling, her çar mezhebên Îslamê "Henîfî", "Şafî", "Malikî" û "Hembelî" temsîl dikin; (li gor vê îdîayê) bi wî fikrî hatiye çêkirin.
Ev minare di nav lîsteya Mîrateya Çandî ya UNESCO'yê de ye, yek ji sembolên herî girîng a Amedê ye.
Hêzên dewletê ev demek bû bi ser gelê nav Sûra Amedê, bi gotinek din bi ser kesên li jêrê wê minareyê ne de diçû. Û çend roj berê hat dîtin ku hinan gule bera lingên minareyê dane. Li gor gotinên gelê wir hêzên dewletê gule bera wan lingan daye. Û roja 28.11.2015'an Serokê Baroya Amedê Tahir Elçî û hin parêzer ji bo xwedî lê derketina vê mîrateya çandî, ji bo balê bikişînin ser pevçûnên didomin û ji bo daxwaza aştiyê, rawestandina şer çûn ber minareyê û daxuyanî dan çapemeniyê. Di dema xilas bûna vê daxuyaniyê de ji aliyê Balikçilarbaşî ve dengê çekan hat. Dema ku Elçî û rojnameger hemû berê wan bi aliyê Balikçilarbaşî ve bû du kes wir de hatin, polîsan gule reşandin wan bêyî ku lêdin (bi rastî xwestin lêdin yan na em nizanin) digel ku du metreyek ji wan dûr bûn û dûre hat dîtin ku kesek li erdê dirêjkiriye; Ew Elçî bi xwe bû.
Em niha dîsa vegerin ser Balikçilarbaşî...
Ev Balikçilarbaşiya ku me qal kir her cihê cirîta polîsan bû. Ji sedsala 20'an ve (em dikarin hinek din bi dûr jî biçin) li wir her nefesê hêzên dewletê dihat hîskirin. Tu demê ji ser Balikçilarbaşî, ber Minareya Çarling hêzên dewletê kêm nebûne. Û li Amedê di her çalakiya biçûk de çawa ku bêhejmar polîs li derdorê amade dibûn, di rojek wisa de, di rojên ku her "qedexeya derketina derve" li kuçeya Minareya Çarling û jê jêrtir dihat îlankirin de kêmbûna polîsan mimkûn e gelo?
Li Balikçilarbaşiyek wisa çawa du polîs li ser Balikçilarbaşi têne kuştin, ew kesên polîs kuştine (ew kî ne em nizanin) tên ber polîsên din re direvin bêyî tiştek bi wan bê, û çawa kesek wekî Elçî navdar tê kuştin û polîsek din vê yekê nabîne?
Pirs pir in, dê bersiva pirsan bê dayîn yan na ez nizanim.
***
Çawa min bihîst ninazim çima raste rast Mehmet Sincar hat bîra min. Kuştina Sincar bi plan bû.
Musa Anter ku li Amedê hat kuştin, bûyeke bi plan bû.
Û kuştina Elçî jî bi plan e; wisa dixuye, xwe amade kiribûn...
***
Ez nizanim çi bibêjim. Dikarim bibêjim ez gelek û gelek xemgîn im. Gotinek din ji min nayê...
.jpg)
