Ma 8’ê Adarêke bîne zî vîyarna. Ma seba 8’ê na adare zî çalekî û kombîyayîşî viraştî. Û ma nê kombîyayîşan û çalakîyan de zî çend çekuyê rindekî estê ma seba cinîyanê xo şuxulna. Qasî ke mi fehm kerd temaya 8’ê na adara emserîne şîdet û zorê cinîyan ser o bi. Coşê cinîyan û hûmara beşdaran ê emserî goreyê serranê bînan hîna zaf bi
Bi nê munasebetan ez zî na roja înan zerrî ra pîroz kena. Bi taybetî zî ê cinîyanê şarê bindestan û yê cinîyanê şarê kurdan û yê cinîyanê kedkaran. Ez zî sey zaf kesan polîtîkayanê şîdetî yê ke cinîyan ser o virazîyenê red kena û protesto kena.
Bi wasitayê na roje merdim eşkeno cinîyan ser o derg û hîra qisey bikero. Heme taybetîyanê cinîyan cîya-cîya bîyaro ziwan. Mucadeleyê înanê mîlî, qehremanîya înan, xoverdayîşê înan, keda înan; şîdetê ke vînenê yew-yew vajo. Merdim eşkeno zor û zulmê ke rî edet û kulturê komelî ra vînenê ser o qisey bikero û binus o.
Ma kurdî na roje de behsa heme cinîyanê cîhanî bikerê zî la zafane ma behsa cinîyanê xo kenê. Û ma heme hetan ra problemê cinîyanê xo vanê. Ma behsa qehremanîya înan kenê. Ma ge-ge zaf pesmê înan danê. Ma ge-ge kêmanîyê înan zî vanê. Yanî ma behsa heme taybetîyanê înan kenê û nusenê. Ez zî wazena yew taybetîya cinîyanê ma ser o vinderî û nê warî de fikrê xo vaja.
Şima zanê nê se serrîyê ke dewlete kerda-nêkerda nêşaya kurdan asîmîle bikero û ziwan û kulturê kurdan bivurno bîyaro kultur û ziwanê xo ser o! Bêlê dewlete nê warî de nêşkaya kultur û ziwanê ma bin ra çin bikero labelê zaf çîyanê ma texrîb kerda. Zîwan û kulturê ma zî cade kerde xano xirabe û verdaya! La çîyêko zaf balkêş û rumetin oyo ke vera hende hêrîşan û xirabîyan reyna zî çîyêk bi ruhê zîwan û kulturê ma nêbîyo û hem kultur hem ziwanê ma ha payanê xo ser.
(Ewro kurdî seba xelaskerdişê ziwan û kulturê xo şew û roj xebetîyenê la no texrîbat hende sosretêko pîlo ke reyêk de rast nêbeno! Wina aseno ke kurdî do hema zaf kede bidê xelaskerdişê nê texrîbatan.)
Ez zî wazena bi persa gelo çira dewlete hende hêrîş kerda la nêşkaya nê ziwanî bin ra vindî bikero? Çira çendêkê polîtîkaya asîmîlasîyonî estê hemine zî tetbîq kerda la reyna zî no ziwan hanîyo payan ser de vinderte? Ez zana cewabê nê persan zaf ê û şima nika çend cewaban zî day.
Sebebê ke ruhê ziwanê ma bin ra nêmerdo yew tera zî rîyê cinîyanê ma ra yo. Êdî her kes zano wexto ke komare awan bena dest bi tetbîqê polîtîkaya asîmîlasîyonî kena. Ê wextan ra hetanî ewro hema zî na polîtîkaya asîmîlasîyonî dewam kena. La dewlete kena-nêkena nêşkena cinîyanê ma asîmîle biko. Hema zî zaf axtîyarê ma estê ke bê kurdkî zîwanêko bîn nêzanê. Na rewşa nêmusayîşê cinîyanê ma zî seba na polîtîkaya asîmîlasîyonê dewlete rewşêka baş a.
Seba ke cinîyê ma bi tutan reyde eleqeyê xo esto wazîfeyê neqilkerdişî vînenê. Ê ke nê rolî anê ca cinî bi xo yê. Nê karekterê cinîyan ê heme cinîyanê cîhanî yo û yê cinîyanê kurdan o zî. Cinî hem kultur û hem zî ziwanê mîletê xo neslê xo ra gênê û neqlê neslo ameyoxî kenê. Yanî neqlê ziwan û kulturî de cayê kêna û cinîyan zaf muhîm o. Vizêrî zî muhîm bi ewro zî muhîm o. Şikur ke cinîyê ma asîmîle nêbîyê û urf û edetanê xo û ziwan û kulturanê xo neqlê neslo ameyoxî kerdê. Eke cinîyê ma ê wextan asîmîle bibîyêne ez vana qey ma nika binê erdan de bîy. Ez bi xo na roje de wazena ke ma nê hetî ra pesmê cinîyanê xo bidê.
Dewlete zî nê rolê cinîyan fehm kerda ke seba asîmîle bikera wext ra wext dest eşta kênê û cinîyanê ma kurdan. Labelê kerda-nêkerda muwafaq nêbîya. Belkî şîma zî wendo 1938an de wexto ke Dêrsîmî şa ra û Dêrsimijan qetil kerd dest eşt kêneyanê sêwiran û kerd mekteban. Reyna nê serranê peyênan de, serra 1980î ra pey seba cinîyan mekteban de kursê wendişî akerd û cinîyan mecburê nê kursan kerd. Dima seba kênayan bi nameyê “Hadî Kizlar Okula” yew proje amade kerd. Ma şikenê nimûneyê sey nînan bizêdinê la ez vana qey mesela fehm bîye. Nê xebatî pêro zî seba asîmîlekerdişê cinîyan ê.
Çi heyf ke ewro cinî û kenayê ma na rewşa de nîyê. Ewro kênê û cinîyê ma yê ciwanî zafêr zî yê ke bajaran de ciwîyenê fek ziwan û kulturê xo ra varadayê û bi ziwanê serdestan qisey kenê. Ewro nê warî de bineyke heşar bibê zî la reyna bajaran de rewşe hende hol nîya. Na rewşe de nê kesan ra zafî tera nêşkenê wazîfeyê xo yê neqlî bîyarê ca.
Mi sere de va seba ziwan û kulturî cayê kênanê ma û rolê înan zaf cîya yo û nîno munaqeşekerdiş. Eke ewro zî sey axtîyaranê ma kêna û cinîyê ma kurdan vera polîtîkaya asîmîlasîyonî xover bidê û zerrî ra kultur û ziwanê ma ser de çewt bibê ma do lingêka leze nê texrîbatan ra xelas bibê.
Na roja pîroze de ez reyna 8ê adare “Roja Cinîyanê Kedkaran ê Cihanî” pîroz kena û seba xebata ziwan û kulturî, cinîyan rê serkewtiş û weşîye wazena.
.jpg)
.jpg)
