Dilawer Zeraq

Di van demên dawiyê de tiştên gelek balkêş diqewimin: Ji aliyekî ve televîzyoneke ku bi Kurdî weşanê dike ji aliyê dewletê ve tê avakirin, pê re jî amadekariyên vekirina beşên ziman û wêjeya Kurdî yên di fakulteyan de jî dest pê dikin û ji aliyê din ve jî TZP Kurdî hewlê dide ku Kurdî hê bêhtir li nav Kurdan belav bibe û zimanê Kurdî bi hin bendên sereke têkeve nav qanûnan û di makezagona dewletê de wekî zimanekî were qebûlkirin û naskirin.
Ev du tiştên ku di heman demê de diqewimin û hewldanên ku tên dayîn balkêş in:
Ji ber ku destpêkirina televîzyona bi Kurdî û vekirina beşên ziman û wêjeya Kurdî ya di fakulteyan de, bi temamî encamên têkoşîna Kurdan a bi dehan salan e. Ma ne jixwe aktîvasyon û xebatên heyî jî, hem ji aliyê hiqûqê, hem ji aliyê etîkî, hem ji aliyê sosyolojîk û hem jî ji aliyê zagonî ve, ji bo bidestxistina mafên heyîbûn û mirovane ye.
Ev her du qewam, sedem û encamên hev in û heye ku carinan ji hev bixwin, carinan hev bixwin, carinan jî bivê nevê û bêhemdî xwe berê xwe bidin hev…
Rojên bê dê her tiştî bi zelalî nîşanî me bide.
Îcar tiştekî din jî heye ku ne ji balkêşiyê, ji ber hin tiştên dîtir, min ecêbmayî û heyirî dihêle.
Min roja înekê çend rûpel li ser hev ji paşgoya pirtûkê ya rojnameya bi Tirkî Radikal qulipand ku çi bibînim; Yekî bi navê A. Parıltı ku ji bilî çîrokekê, heta niha bi Kurdî kar û emel nekiriye, hewlê dide ku di rojnameyeke Tirkî de, bi Tirkî zimanê Kurdî bide nasîn.*
Ez xwe bi xwe dibêjim: “Gelo te çima heta niha danasîneke bi vî rengî nedikir?
Gelo te nizanibû ku kes hene ku di vê mijarê de ji te çêtir û zêdetir zana û xwedî agahî ne û hê xweştir û baştir dikarin vî zimanî qedîm bidin nasîn. Gelo gava nivîskarên wêjeya Kurdî ji ber xebata xwe ya li ser zimanê Kurdî li Qoserê hatin girtin, li taxa we ji bo daniştiyên guhê gê def dihat lêdan? An na yandancîtiya te hat bîra te û ji te kirî helaw erzan bûye û dema xwarina te hatiye!?”
Dûre min rûpela rojnameyeke dî vekir, daxuyaniya serokê YÖK’ ê (Saziya Perwerdehiya Bilind) bi ber çavên min ket.
Wî digot, ‘Em ê di du fakulteyan de beşên ziman û wêjeya Kurdî vekin.’
Demên bihurî hat bîra min û min di ber xwe de got, ‘Jixwe xwendekarên unîversîteyan ku daxwazname dan jî ev tişt dixwestin û gelekên wan hê jî ji ber vê yekê dûrî zanîngehan in,’ Serokê YÖK’ê di daxuyaniya xwe de ev gotin li ser gotina xwe zêde dikir: “Em ê ji Kurdên akademîsyen ên ku li fakulteyan di beşa Tirkî de dersê didin, ji kurdîzanên Enstîtuya Parîsê, (gelo heta niha ew enstîtu ji bo we û pergalê ne di nav saziyên bizirar û neyar de bû?..), û ji zana û akademîsyenên Kurdên Başûr alîkarî bixwazin û sûd û kelkê ji wan bigirin.”
Ez axaftina xwe ya di ber xwe de didomînim û dibêjim: ‘Gelo li vir, li Tirkiyeyê, tu kes û sazî tune ye ku hûn berê xwe didin ciyên dî. Gelo li Tirkiyeyê, di nav hemwelatiyên we de, kes û saziyên ku bi salan in bi zimanê Kurdî kar û emel dikin, pirtûkan diweşînin, ferhengan amade dikin tunene ku hûn berê xwe didin derveyî Tirkiyeyê? Gelo Enstituya Kurdî ya Stenbolê û ya Amedê dûrtir e ji Enstîtuya Kurdî ya Parîsê?’
Di berdewama gotinên serokê YÖK’ê de ev gotin hene, ew dibêje: ‘Çar Kurdên ku akademîsyen in û bi Kurdî dizanin ji bo ku wek mamosteyên ziman û wêjeya Kurdî bixebitin serî li me dane û her wiha rektorê Unîversîteya li Hewlerê ji bo perwerdehiya Kurdî serî li me daye û ragihandiye ku ew dikarin di vî warî de alîkariya me bikin’
Ez li vê derê hem ji akademîsyenên Kurd û hem jî ji yên Hewlêrê, ji her yekê ji wan pirsekê dikim:
1- Ew akademîsyenên Kurd, ‘hemin ku hûn ew qas zana bûn, hemin ku hûn hezkir û dilxwazên zimanê Kurdî bûn, hemin ku we dikaribû xebateke akademîk di warê zimanê Kurdî de bikira, gelo heta niha we çima dengê xwe dernexist, we nav û deng li xwe belav nekir û çima me hûn nas nekirin? An na, helawê ku hûn ê ji niha û bi şûn de bitamijin erzan bûye?’
2- Rektorê Unîversîteya li Hewlêrê, ‘gelo qet nayê bîra we ku hûn bêjin, li Tirkiyeyê jî têra xwe zana û Kurdîzan hene, bila ew vî karî bikin?
Gelo we, di nav xwe de pirsgirêka zaravayên kurmancî û soranî çareser kir ku hûn pêşniyazeke bi vî rengî li Tirkiyeyê dikin?’
Mikhail Bakhtin di nirxandineke xwe de wiha dibêje, “Tişt di çarçoveya kenîna ku afat bi ser tirs û micidiya gebsoyî aniye de tê hêçandin û car dî tên helsengandin”, îcar ez jî bi keneke hûr û sivik li kirin û pêkanînên pergalê dinêrim û heta cî û radeyekê ji sedemên van kirinan fam dikim.
Lê gava li kirin û pêkanînên Kurdan dinêrim, tiştek ji min re namîne, ji bilî heyirîn û metelmayînê...
Û misêwa bi dengekî bilind ê hundirê xwe dibêjim: “Werinêêê!!! Helaw erzan bûye!!!”

Têbinî 1: Helaw erzan bûye: biwêjeke Kurdî ya resen e. Wate ev e: Rewş û kawdan rihet û fireh û hêsan bûye. (Gava berdêla kirin, pêkanîn û şert û mercên hin karûbaran giran be û di destpêkê de kêm kes xwe bidin wan kar û baran, lê ku piştre rewş rihet bibe û gelek kes xwe li wî karî bitelînin, tê gotin.)
Têbinî 2: Bi ya min mijara ziman û wêjeya Kurdî naziktir e ji gelek tişt û mijaran.
Divê heta ji me bê em bi rê û dirbên zanayane û rewşebîriyane bala pergalê bikişînin ser saziyên xwe yên ku bi salan in xebata lêkolîn û geşepêdana zimên dixebitin, da ku di beşa ziman û wêjeya Kurdî ya fakulteyan de (ku daxwaza me Kurdan jî bû), perwerdehiyeke têr û tekûz bê dayîn û xwendekarên ku dê lê bixwînin nebin xwedî agahiyên şaş û çilvirandî.
* Bi xalûxwarzîtiyeke bêhempa çîrokeke wî ya bi Kurdî (gelo dibe ku wergerandin be?) di “Antolojiya Çîrokên Kurmancî” ya Firat Cewerî amade kiriye de, hatiye weşandin û bi vî awayî navê wî ketiye nav çîroknûsên Kurdî.
 

Ji Azadiya Welat hatiye girtin