Amed

Li ser navê UNESCO'yê arkeologê alman piştî lêkolîna xwe ya li ser newalê gotina xwe got: "Ji bo ku Bendava Ilisuyê newala Dîcleyê têk nebe ezê ji UNESCO'yê re name bişînim."

Heyeteke alman a arkeolog ku ji 6 kesan pêk tê li ser Newala Dîcleyê ku di navbera Şirnex-Cizîr, Amed û Bismilê de ye lêkolîneke pêk anî. Heyetê 4 rojan li ser newala bi qasî 200 kîlometreyî lêkolîn kir. Di dema lêkolînê de Serokê Komeleya Xwezayê Guven Eken jî amade bû. Di dawiyê de endamên Komîteya Neteweyî ya UNESCO'yê, arkeolgê alman Prof. DR. Michael Succow wisa go: "Ji bo ku Bendava Ilisuyê newala Dîcleyê têk nebe ezê ji UNESCO'yê re name bişînim."

Succow diyar kir ku ew ji zûde ye dixwaze were herêmê, niha ji ber ku hatiye dilşad e. Succow dilşadiya xwe ji bo hatina cihê herî kevnare ya dinyayê anî ziman û got: "Li vê derê ez ketim bin bandora du cihan. Dîtina peyzaja çandî û dîtina Heskîfê bû yek ji bîranînên min ê girîng. Xeyala min bû ku ez cihên ku şopa 8 hezar salan lêye bibînim. Li tu derê min şikeftên ku 8 hezar sal berê lê jiyan hebû nedîtibû. Her wiha nebateke ku gelek ez ketim bin bandora wê min dît. Dîtina ji darên mazî heta daristana sipîndaran a Firatê gelek bandor li min kir."

Arkeolog Succow got ku newala Dîcleyê navenda koma zadê ye û li ser gera xwe ya lêkolînê jî wisa got: "Ev nebat ji vê derê belavî dinyayê dibe. Min şopên kevnare yên mirovahiyê û nebatên xwezayê ku hê dest lênedane li vê derê li cem hev dîtin. Ev der erdnîgariyeke bêemsal e. Ciheke ku ji bo hemû mirovahiyê ciheke xwezayî ye, noqavkirina wê derê şaşiyeke mezin e. Li gelek welatan bendavên zêde ku me nedîtine li Tirkiyeyê hene. Herhal tişteke xweser a wekî Tirkiyeyê nîn e. Min Firat dît. Mixabin ji nebatên xwezayî tiştek nemaye. Pêdiviya hemû dinyayê bi qadên xwezayî heye. Ev qadên xwezayê li dinyayê kêm dibin. Ji ber vê yekê cihên wekî vir ku divê mirovahî xwedî lê derê divê em biparêzin. D 20 salên dawî de tevî UNESCO'yê jibo diyarkirina cihên xwezayî yên li dinyayê ez têdikoşim. Çin, Japon û gelek welat haya wan ji vê cihê xwezayî nîn e. Hemû welat niha dixwazin cihên xwezayî yên nû bêne çêkirin."

Succow got ku wan li Kazakistan, Tirkmenistan, Azerbaycan, Kirgizistan û li komarên din ên tirkî xebata parastina qadênr xwezayî kirine û ev yek lê zêde kir: "Li vê derê di pêşerojê de wê berhemên organîz ên bi tendurist bên xwedîkirin. Ev 20 sal in ez di UNESCO'yê de dixebitim. Girtina Heskîf û Newala Dîcleyê ya di bin parastina UNESCO'yê peywirek e. Ji bo bigire bin parastinê ezê têbikoşim. UNESCO dema Heskîf û Newala Dîcleyê bigire bin parastina xwe wê hemû mirov werin serdana vê erdnîgariyê. Ez hêvî dikim dema Tirkiye tam bû endama Yekîtiya Ewropayê ev mîrateya dinyayê jî wê bibe yek ji krîteran. Ji bo UNESCO vê derê bixe nav m3irateya dinyayê ezê nameyê binivîsim.