Diyarname

Ji bo Roja Çîrokê ya Cîhanê 9'ê mehê panelek bi navê "Çîrok û xeyal, Siyabend û Xecê" bi beşdariya nivîskar Cîhan Roj li dar ket.

Panel ji aliyê Weşanên Nayê ve li Îzmîrê hat li dar xistin. Cîhan Roj di destpêkê de got ku ew  Roja Evîndaran û Roja Çîrokê a Cîhanê bi hêvî û bi xweşî bi bîr tîne û got: “Ez ê îro gotina dawî di destpêkê de bêjim; Şevek ji şevên Sibatê bila sêva mêxekrêj di bîra we de be, heger we çîroka hezkirina xwe nenivîsîbe  dest pê bikin û binivîsînin, çi bi xeyal be, çi jî li ser kaxizê be.”

Roj diyar kir ku roja xeyalê di çîrokê de, di hezkirinê de ne kêm e û wisa dom kir: “Xeyal, hezkirin, çîrok sê têgeh in ku meriv dikare wekî navê xelîçeyeke edebî bikarbîne. Warê xeyalan warek wisa ye ku mirov tê de serbest e, azad e, bi îrade ye ji lewre ew qas bi goşt û can dibe, balkêş dibe, dewlemend dibe… Ji ber wê ye ew war warê lêgerînan e, ciyek bi alternatîf e, pirî caran jî jiyana di xeyalan de îtîrazek e li jiyana heyî. Jiyana di xeyalan de bi sir û raz e.”

Roj qal kir ku di çanda devkî de ji ber folklora zengîn, ji coxrafyayê, dengbêjî û ji sebebên dîtir xeyal û fantezî xweş û baş bû lê ji ber têkiliya bi ziman re a lawaz di edebîyata nivîskî de em wê taybetî û taqetê pir kêm dibînin.

Nivîskar diyar kir ku têkiliyên bi sir û raz di edebiyata me a modern de lawaz e û wisa dom kir: “Têkiliya zimên a bi objeyan re a bi jiyanê re bi arîşe ye çimkî ne zimanê perwerdeyê ye û nikare li ser zemîna xwe, li ser îmkanên xwe şax biavêje. Hem ji alî hezkirinê ve hem jî wekî destanekê Siyabend û Xecê destaneke balkêş e. Siyabend fîgûreke balkêş e. Bi pey dikeve şerê felekê bike, felekê bikuje. Fantezîyeke mihteşem e. Ne tesadif e ku Siyabend Silivî ye çimkî Silîva cîwarê dewleta Merwaniyan bû. Ew ji wir bi rê dikeve, tê Bedlîsê çimkî Bedlîs jî warê mîrekiyeke muhîm a kurdan e.”

Roj got ku îro di çîroka kurmancî a modern de kêmaniya berbiçav nebûn an jî kêmaniya xeyalên xurt in, lawazbûna sêwirîn û tevnê ye. Ev jî ji kêmaniya têkiliya bi ziman re xwe dide der. Wî paşê wisa got: “Wekî merivan çîroka zimanan jî heye. Heya em çîroka zimanê xwe hîn nebin em ê nikaribin çîroka tê hêvîkirin lêbikin. Tarîxa zimên, têkilî û derfetên wê muhîm in.”

Cîhan Roj xwest xwendevanên ciwan, hem pirsan ji berhemên kurdî bikin, hem ji nivîskaran bikin hem jî pirsan ji xwe bikin, edebîyat an jî çîrok bi qebûl, ezber û vehesînan pêş ve naçe. Li hêlekê kêmanî û astengî hene li alî din jî berhemên xweş têne afirandin divê em bi xwe û bi qeleman bawer bin.

Her wiha di panelê di dema axaftinê de Cîhan Roj hin beş ji Siyabend û Xecê xwendin û hem vê yekê hem jî tehlîlên li ser Siyand û Xecê bala beşdaran kişand.