Cano Şakir

Min di ezmûna xwe ya vekolîn û nivîsandina helbestê li ser çend beşan heta niha bê navber dewam û dabeş kir. Lê her çiqas di mijarên nivîsandinê de gelek beş bin jî, teorî û pratîka helbestê her dem beşên sereke û bingehîn bin ku di nav hemî beşan  de min teoriya helbestê pêşî di nav helbestvanên kurd de tetbîq kir, û dûre ji ava wêjeyê helbestvanên ereb, tirk, faris û yên kevnar û nûjen jî vexwar.

Di nav helbest û helbestvaniya kurdî hemûyî de car caran ev her du aliyên teorî û pratîk bi hev re peyda dibin. Pê re jî hebûna helbestvanên rexnegir ên ku helbestê ji bo rexnê dixwînin, çi di ya kevin de çi di ya nûjen de hene.

Jixwe, ev mijar di nava helbestên wergerandî hemûyan de peyda dibe, lê ji bo ku em ji babetê dernekevin ya ku divê em baş hîn bibin û têgehên wêjeya helbestî li wê diyar bikin. Dîsa teoriya helbestê di pratîzekirina mijarê de pir pêwîst e û esas bimîne.

Arthur Schopenhauer (1788-1860) di gotineke xwe de li ser daxwaz û afrîneriyê de wisa gotiye, “Her daxwazî ji pêwîstiyekê ye ku nebûnekê ji êşekê didize”. Dibe ku ev gotinên felsefî hinekî li gorî bejn û tegeha xwendevanan berz û bilind bin, lê ji bo ku em teoriya helbestê û pratîka wê nas bikin, pir pêwîst e em van gotinan bînin bîra xwe.

Yên helbestvan, ji bo ku pêwîstiya xwe bi dest bixin, wê nebûna xwe vegerînin hebûnê û êşên xwe, derbirînên xwe rawestînin û helbestê binivîsin. Li vir helbestvan bi riya teoriyê, mijaran fêm dike û di wan digihîje, û bi riya pratîkê wan mijaran diguhere. Bi yekê dighîje xwezaya xwe û bi ya din jî wê diafirîne. Lê forma yekê anku teorî wê esasê pratîkê bimîne.

Gelo temenê helbestvaniyê temenekî destnîşankirî ye? Yanî, divê temenê helbestvan mîna salên dibistanê diyarkirî be? Ji sedî sed na! Bi ya min, ne merc e ku helbestvan asta xwendina wî/ê bilind be yanî dibistanên bilind û zanîngeh xwendibin. Jixwe, li cem me kurdan heta niha dibistanên helbestê ava nebûne, lê dema em xwe bixwînin û ji kaniyên helbestvaniya xwe avê vexwin, em ê karibin teoriya helbestê bi pratîka wê bi xwendevanan bidin xweşkirin, hezkirin û pejirandin.

Li vir kes nikare hunerê helbestê bi helbestvan bide zanîn û pênasandin. Ne dibistana helbestê heye û ne jî mamosteyên helbestnivîsandinê hene.

Beşên din ên nivîsandinê yên wekî roman, çîrok û gotaran çawa têne nivîsandin? Yanî kompozisyona wan çawa ye, her çiqas kêm be jî meriv dikare bide nasîn û bide fêmkirin. Lê ya helbestê meriv nikare bide fêmkirin û zanîn, lê hunerê helbestnivîsandinê bi xwendina zêde û guhdariyê ye û helbestvan vê ji nava barûdoxên jiyanê derdixe û digihîjîne ber çavên xwînêran.

28.01.2020, Yenî Ozgur Polîtîka