Diyarname

Mikhail Kalaşnîkof ku çekê keleş çêkiribû li Sovyetê payeya Lehengê Neteweyî girtibû, îro mir.

Li gor gotina rayedarên Herêma Udmurtya a Xweser ya Uralê, Mikhail Kalaşnikof di mehên dawî de çend caran rakiribûn nexweşxaneyê, lê îro wefat kir. Ew 94 salî bû.

Mikhail Kalaşnikof di jiyana xwe de nêzî 150 çekên cuda çêkiribû, ji van ya herî navdar Ak-47 bû ku navê Kalaşnîkof, bi gotina kurdan "Keleş" lê kiribû.  AK-47 li temamê dinyayê zêdeyî 100 mîlyon hebî hatibû firotin.

Kalaşnîkof di sala 1919'an de li Kuriya ya li Altay Krayê hatibû dinê. Ew di sala 1939'an de keti Artêşa Sor a Soveyetê û li ser pisporiya çekan perwerdehî dît. Ew di rezbera 1941'ê di dema Şerê Cîhanê yê 2'yemîn de wekî pisporên tangan beşdarî şer bû û di Şerê Bryank de birîndar bû. Dema baş bû, li Moskovayê li Daîreya Lêkolînê ya Ezmanî li ser AK-47 xebitî. Pêşî keleş li ser kaxiz xêz kir û tayîna xwe ji bo beşa bernameya pêşxistina çekan xwest. Berpirsên wî li ev xêzên wî nêrîn û daxwaza wî qebûl kir.

Texmen Kalaşnîkov di sala 1947'an de AK-47 dîzayn kir. Endazyarên Artêşa Sor li hemberî vî çekî şaşwaz man. Di 2 salan de bi keda Vasily Degryaryov û Georgy Shpain çek bû çekê standa ê artêşê. Di sala 1974'an de piştî AK-47 vê carê AK-74 sazkir.

Di sala 1948'an de Xelata Stalîn dan wî. Çekê wî piştî ku êdî wekî çekê artêşê hat bikaranîn, ew wekî Lehengê Sosyalîzmê hat ragihandin. Paşê rutbeya wî derxistin a Korgeneralî. Di 10'ê sermaweza 1990'an, di 90 saliya wî de Serokdewletê berê yê Rusyayê Dimitri Medvedev ew bi Lehengê Federasyona Rusyayê xelat kir.

Keleş, di gelek şeran de hat bikaranîn. Di şerê Wîetmanê de wîetnameyan bi têra xwe bikar anîn û hema bibêje bi wê bi ser ketin.

Dema artêşa Sovyetê kete Afganistanê, li Afganistanê DYA'yê çek li Mucahidan belav kir. Lê Mucahidan ji DYA'yê ne  çekên DYA yên pêşketî, ji DYA'yê keleş xwestin. Ji ber vê yekê jî DYA'yê di salên 1980'yan de çekên keleş kirîn ku tê gotin van salan herî zêde DYA'yê ew çek kirîne.

Li Rojhilata Navîn li gelek welatan keleş hatin çêkirin û firotin. Di destên Pêşmergeyan de jî, di destên gerîlayên PKK'ê jî ev çek hebûn û wan ji vî çekî gelek kirîn û bikar anîn. Li Kubayê jî, li Nîkuraguayê jî li Yûgoslavyayê jî ev çek hat bikaranîn. Her wiha li Ruandayê, Hutuyiyên ku komkujî pêk anîn jî di destên wan de keleş hebûn.

Keleş di sala 2000'î de wekî ji bo sedsala 20'an wekî çekê sedsalê hat hilbijartin. Pispor dibêjin ku heta 25 salên din jî ev çek dê di nav jiyanê de be. Bi gotineke din sazkarê vî çekî xatir xwest, lê berhema wî hê jiyana xwe didomîne.