Diyarname
Pirtûkek bi navê "Xelîl Xeyalî Modan, Kurdekî Sade û Xwende" derket. Pirtûka ku ji a liyê Dr. Mesut Arslan ve hatiye amadekirin qala jiyana Xelîl Xeyalî dike.
Pirtûk ji Weşanên Nûbiharê derketiye û balê dikişîne ser jiyan, berhem, fikriyat û têkiliyên rewşenbîr Xelîl Xeyalî Modan.
Xelîl Xeyalî Modan yek ji karekterên serekê yê sedsala 20'an ê kurdan e. Xelîl Xeyalî sala 1864'an hatiye dinê û 1946'an de miriye. Di wê 82 salên jiyana xwe de wî gelek ked daye xebatên kurdî.
'JIYAN Û BERHEMÊN XEYALÎ BO KURDAN GIRÎNG IN'
Nivîskarê pirtûkê Dr Mesud Arslan li ser sedema amadekirina xebatek wisa dibêje, "Ji ber ku jiyan, berhem û hizrên Xelîl Xeyalî ji bo dîroka kurdan a sedsala 20'î girîng in" û van yekan lê zêde dike, "Nivîsên wî yên li ser ziman, dîrok, wêje û civaka kurdî, û her wiha çalakiyên komeleyên ku ew endamê wan bû, ji bo dîroka ronakbîriya kurdan hêja ne. Ji ber ku ji Meşrûtiyeta Duyem (1908) heta dawiya Osmanî (1923), ji bo kurdiya nivîskî, modernîzma kurdan, destpêka edebiyata kurdî ya modern û avakirina nasnameya neteweyî serdemeke rengîn û berhemdar e. Wekî mekan jî navenda vê serdemê Stenbol e. Xelîl Xeyalî wî çaxî li Stenbolê ye û di navenda vê serdemê de ye ku jê re 'Qonaxa Stenbolê' tê gotin. Loma naskirina Xelîl Xeyalî herwiha fêmkirina vê serdemê ye jî."
PESINDANÊN JI BO XELÎL XEYALÎ
Xeyalî di serdema Osmanî de, di salên navbera 1908-1914'an de, bi kurmanciyeke zelal, di weşanên Kurd Te‘avun ve Terakkî Gazetesi, Rojî Kurd û Hetawî Kurdê de fikrên xwe yên nûjen belav kirine. Ew yek ji avakarên kovara Jînê ye. Wî gelek bandor li rewşenbîrên dema xwe û dû xwe kiriye. Yek ji wan Ekrem Cemil Paşa ji bo Xeyalî dibêje, "mamosteyê Kurdîtiyê." Mehmed Mîhrî ew wekî “yekane zimannas û edîbê muhterem ê kurdan” bi nav kiriye. Li aliyê din Qedrî Cemîlpaşa heyranê wî ye, Seîdê Kurdî jî ew ji bo xîreta milî wekî nimûne nîşan daye.
Di pirtûka 246 rûpelî de gelek agahiyên li ser Xeyalî hatine peşkeş kirin û ew gihandine nifşê îro.
- Xelîl Xeyalî Modan, Kurdekî Sade û Xwende / Dr. Mesut Arslan / Nûbihar / 246 rûpel / 2025 / Lêkolîn