Mehmûd Nêşite

Roja 01.02.2014î, Îstanbul de terasê bînayê Weqfa Îsmaîl Beşîkçî de, Remezan Alanî mewzûyê “Ser Çend Taybetmendîya Edebîyatê Kurdî yê Modernî” konferansêk da. Konferans saete 17.00 de dest pêkerd û 19.00 qedîya. Salone hetanî fekî ver bibî pir. Temaşekerdoxî zafane wendekarê unîversîteyan bî. Çend kesî zî yê ke eleqeyê înan nêzdî ra bi kultur, edebîyat û ziwanê kurdî esto amêbî. Sey Samî Tan, Fehîm Işik, Alî Fîkrî Işik, Hirorî…ûsn. Konferans bi şeklêko klasîk virazîya: Verê Remezan Alanî derheqê mewzûyê rojî de fikrê xo pêşkêş kerd. Dima zî goştarîtoxan ra çend tenî fikrê xo vatî û çend kesî zî tayê persî persay. Her kes, destpêk ra hetanî peynî bi kurmanckî qisey kerd.

Remezan Alanî verê seba nê organîzasîyonî îdarekaranê Weqfa Îsmaîl Beşîkçî rê û seba ameyîşî înan ra zî beşdarkerdoxan rê sipasdarîya xo va û zerrîweşîyo xo pêşkeş kerd. 

Alanî ewilî va: “Ezê, çend taybetmendîya edebîyatê kurdî yê modernî ser o fikrê xo vaja. Edebîyatê kurdî yê modernî tîya ra 103 serrî verê cû bu şîîra Hecî Qadirê Koyî dest pêkerdo. No tarîx teqabulê 1881î keno! Yanî tarîxê bîyayîşê Mustefa Kemalî yo!” dewamê qiseykerdişê xo de va: “Na şîîre de Hecî Qadirî behsa zaf xususîyetanê kurdan kerdo. Behsa cehaletîya kurdan, tembelîya kurdan, neheqîya kurdan, neheqîya mela û şêxanê kurdan kerdo. Koyî dîwanê xo de nê têkîlîyan rexne kerdo û seke kurdan şîretî bikero, şîîra xo nuşta”…”Panc mîletê qijekî yê ê wextan ke qasî yew eşîreyêka kurdan nêkerdêne, la her yew bîyê wayîrê dewletêk. Yunan, armenî û hîrê mîletî bînî. Koyî şîîra xo de zaf ca dano nimuneyê wînasî. Û azadîya kurdan wazeno. ”… Derheqê cuya Hecî Qadirê Koyî de zî tayê melumatan da va:”Koyî sey zaf şaîr û edîbê kurdan ameyo Îstanbul û kewto mîyanê şaîr, edebîyatkar û edîbann.”

Remezan Alanî dima qala Memê Alanî kerd û derheqê edebîyatê modernî de behsa xebata ey kerd: “Memê Alan tîyatroyê yewin nuşto. Tîyatroyê ey di perde bîyo.” 

Dima zî seba edebîyatê kurdan yê modernî de behsa xizmetê Evdirehîm Rehmî Hekarî û Cegerxwînî kerd. Xebata nê her dî edîbê kurdan ser çend nimuneyan da û hunerê înan tehlîl kerd: “Edîbê kurdan pêro zî hunerê xo goreyê karekterê edebîyatî ney, goreyê sîyasetê kurdan nuştê”.

Peynî de temaşekerdoxan ra çend tenî fikrê xo vatê çend tenî zî persan persay. 

Mîyanê nê pers û cewaban de di mewzû zaf tekrar û munaqeşe bîye: Yew tera nuştoxê kurdan ra ê ke bi tirkî nusenê rexne kerd. Tayê goştarkerdoxî zî nê rexneyî raşt nêdî û fikrê Remezanî qebul nêkerdî. Ê dîyîn zî mewzûya destpêkerdişê edebîyatê kurdan yê modernî bî. Remezanî îdîa kerd ke edebîyatê kurdan yê modernî bi Hecî Qadirê Koyî dest pêkerdo. Labelê goştarîtoxan ra çend kesî nê îdîayî raşt nêdî. Înan zî îdîa kerd ke edebîyatê kurdan ê modernî bi Ehmedê Xanî destpêkerdo. Na cîya fikirîyayîş zî bi sebebê munaqeşeyan. 

Peynî de bi kuwayîşê çepikan û bi zerrîweşîyêka pîle kombîyayîş qedîya.

***

Nûçeya eleqedar:

- Remezan Alan: Wêjeya kurdî ya modern bi Hecî Qadirê Koyî dest pê dike