Diyarname
Ji bo pîrozbahiya Cejna Zimanê Kurdî deklerasyon hat belav kirin. Li gor bernameya ku hatiye amadekirin pîrozbahiyên Cejna Zimanê Kurdî wê roja 11'ê gulanê dest pê bikin û heta 1'ê pûşperê bidomin.

Li Amedê MED-DER, Komeleya Wêjekarên Kurd, Enstîtuya Kurdî ya Amedê, Kovara, DBP, DEM Partî, Tevgere Jinên Azad-TJA, komeleyên Anka, Arî, Arsisa, Birca Bilek, Botan, Komeleya Ziman û Çandê ya Firatê û Platforta Ked û Demokrasiyê ya Amedê bi hev re deklerasyon amade kirin. Deklerasyon li Komeleya Hunerê ya Dîcleyê hat pêşkêş kirin. Kurmanciya wê Berdevka Komîsyana Çand, Huner û Ziman a DEM Partî Cemile Turhalli Balsak, kurmanciya wê jî Rifat Ronî xwend.
Va ye ew deklerasyon bi kirmackî û kurmancî:

**BI KIRMANCKÎ:
ÇAPEMENÎ Û RAYA PÊROYÎ RÊ
Serra 2006î ra yo ke 15ê Gulane sey Roşanê Ziwanê Kurdkî ameyo îlankerdene. Her çar hetê dinya ra kurdî roşanê xo yê neteweye bi coş û heyecanêko pîl, bi hişmendî û bi têkoşînê pawitişî averberdişê ziwanê kurdkî pîroz kenê.
15ê Gulane 1932î de Roşnvîro Kurd Celadet Alî Bedirxan û embazanê xo Şam de dest bi weşanayîşê Kovara Hawar kerd. Na roje, seba kurdan bîye sey rojêka tarîxî ke reya yewine kovarêka bi kurdkî û bi alfabeya latînkî ameya weşanayene. Alfabeya latînkî seba ziwanê kurdkî ameya zelalkerdene. Seke destpêkê Kovara Hawar de ameyo vatiş, “Hawar vengê zanayîşî yo. Zanayîş xo şinasnayîş o. Xoşinasnayîş ma rê rayîrê felat û weşîye akeno.” Coka “Ziwan şertê estbîyayîşî yê yewinî yo.”. 
Vatişê Birêz Abdullah Ocalanî yo “ Ziwan beden o, kultur beden o, bedenê xo rê wayîr bivejîyê” nê heqîqetî rast û temam keno.
Wexto ke ma vatişanê Celadet Alî Bedirxan û Birêz Abdullah Ocalanî ra ewnîyenê, ma vînenê ke hêrîşê ziwanê kurdkî û tecrîdo ke Birêz Abdullah Ocalanî ser o yo, yewbinî ra cîya nîyê û encamê eynî polîtîkayanê înkarkerdişê kultur, ziwan û nasnameyê kurdan ê.
Seserra 20. de xeylê welatê dinya rîyê polîtîkayanê yewpawitox û netewe-dewlete ra bîyî goristanê ziwanan. Sîstemê netewe-dewlete ke dişmenê demokrasî yê, bi polîtîkayê qirkerdişê kultur û ziwanî perwerdeyo yewziwan şarî rê ferz kerdo.
Verba nê polîtîkayanê çinkerdişî de, şarê kurd peynîya seserra 20. de bi waştişê azadîya kultur, ziwan û nasnameyê xo dest bi têkoşînê pawitiş û averberdişê erjanê xo yê netewe kerd. 
Şarê ma seba ke peynîya qedexeyanê vernîya ziwanan bîyarê û perwerdeyo bi ziwanê dayîke bi qanûnan bêro pawitene, do têkoşînê xo xurt bikero, vernîya otoasîmîlasyonî bigîro û rayîr nêdo asîmîlasyonî.
Roşanê Ziwanê Kurdkî, verba polîtîkayanê asîmîlasyon û qirkerdişê kultur, ziwan û komelkî de do bibo destpêkê gamanê şorişgerî, çimeyê hişmendî, estbîyayîş û xobîyayîşî. 
Ziwan, nîşanê nasname û statuyê sîyasî yê şaran o. Seba ney zî, hewce yo ke ziwanê kurdkî bibo ziwano resmî û yê perwerdeyî.
Perwerdeyo bi ziwanê dayîke, seba gedeyanê heme şar û netewan heqêko xozayî, bingeyin û global o.
Bi mîlyonan gedeyê kurdan ke nê welatî de ciwîyenê, nê heqê bingeyin û globalî ra bêpar ê. Seba ke Dewleta Tirkîya goreyê peymana globale ke aye bi xo zî îmza kerda, têw nêgêrena. No waştişê rayedaranê Tirkîya beno sebebê problemanê komelkî.
Heta ke heme heq û azadîyê şarê kurd yê kultur, ziwan û nasnameyî ke heqê bingeyin ê, bi qanûnan bêrê binpaykerdene, do şarê kurd zî heme waranê cuye de têkoşînê xo yê kultur, ziwan û nasnameyî de biîsrar bo.
Şarê kurd do verba metîmgerîye de estbîyayîş û nasnameyê xo bipawa û do têkoşînê xo yê azadî xurtêr biko. Cuya rojane de bi heme lehçeyanê ziwanê xo qisey biko û bi stratejîyê xo bi pawitişê estbîyayîşê xo, sîyasetê xo, bi ziwanê xo biko û ferasetê qirkerdoxan veng bivejo.

Şarê ma, do verba serdestan de heme waranê cuye de bi taybetî zî warê perwerdeyê bi ziwanê dayîye de têkoşînê xo xurtêr biko, bi ziwanê xo qisey biko, biwano û binuso. Bi nê amancî sere de merkezê ma yê xebatan yê komelkîyan de ma do her yew bi xo dest pêbikê û ziwanê xo xebatanê xo yê sîyasî, kulturî, hunerî û ekonomî de bixebitnê. Yewîye û paştîgirewtişê xo yê netewe bîyarê bi ca.

Verba ferasetê polîtîkayanê asîmîlasyonî de ma do ziwanê xo rê wayîr bivejî û ziwanê xo bikê parêeyêkê cuya xo.
Bi şîarê ‘HER DEM KURDKÎ HER CA KURDKÎ’ bi amancê ke ziwanê kurdkî bibo ziwanê perwerdeyî ma do program û çalakîyanê cîya-cîyayan virazê û her ca de vengê ziwanê kurdkî berz bikê.
Na çarçewa de, bi hişmendî ya ke ziwanê kurdkî bibo ziwano resmî û yê perwerdeyî, ma do têkoşînê xo xurtêr û berzêr bikê.
Ma do 11ê gulane de Batman de dest bi rêzeçalakîyan bikê û 11ê gulane ra heta 1ê hezîrane hema bajar û qezayanê Kurdîstan û Tirkîya de mîtîng, rayîşşîyayîş, îzahatdayîş, vilakerdişê vilawekan, konsert, festîval, şayî, panel û forûman virazê.
Roşanê Ziwanê Kurdkî sere de cinîyanê ma yê sembolê ziwanê dayîke rê û heme têkoşer, derdgiran, xebatkar û zerrîwazanê ziwanê kurdkî rê pîroz bo.
Ma venga cinî, ciwan, roşnvîr, partî, sazgeh û hewtî ra heta hewtay serreyî û pêroyê kurdan danê ke, TÊKOŞÎNÊ ZIWANÊ KURDKÎ BERZ BIKÊ: 
HER DEM Û HER CA DE;
BI KURDKÎ BIFIKIRÎYÊ!
BI KURDKÎ QISEY BIKÊ!
BI KURDKÎ BIWANÊ!
BI KURDKÎ BINUSÊ!
Û BI KURDKÎ BICIWÎYÊ!
15ê Gulane Roşanê Ziwanê Kurdkî heme şarê ma kurdan rê pîroz bo. 09/05/2024

**BI KURMANCÎ:
JI ÇAPEMENÎ Û RAYA GIŞTÎ RE

Ji sala 2006 an vir ve 15 ê Gulanê weke Cejna Zimanê Kurdî hatiye îlankirin. Kurdên li çar aliyên cîhanê vê cejna xwe ya neteweyî bi coş û kelecaneke mezin, bi hişmendî û giyanê têkoşîna parastin û pêşvebirina zimanê kurdî pîroz dikin.

15ê Gulana 1932yan rewşenbîrê Kurd Celadet Alî Bedirxan û hevalên xwe li Şamê dest bi weşana kovara Hawarê kirine. Ev roj gavekî dîrokî ye û ji bo Kurdan cihekî xwe yê girîng heye ku yekem car kovareke bi kurdî û bi alfabeya latînî çap bûye û mijara alfabeya latînî ji bo zimanê kurdî zelal kiriye. Her wekî ku di destpêka weşana kovara Hawarê de hatîye gotin, “ Hawar dengê zanînê ye. Zanîn xwe nasîn e.  Xwenasîn ji me re rêya felat û xweşîyê vedike. Her kesê xwe nas dike; dikare xwe bide naskirin. Hawara me berî her tiştî de heyîna zimanê me bide naskirin. Lewma ku  ziman şertê heyînê yê pêşîn e".

Gotina birêz Abdullah Ocalan a  “Ziman laş e, çand laş e, li bedena xwe xwedî derkevin” vê heqîqetê piştrast û temam dike. 

Gava ku em li gotinên Celadet Elî Bedîrxan û Birêz Ocalan ên ku hev temam dikin dinerin, dibînin ku êrîşên li ser zimanê Kurdî û tecrita li ser birêz Ocalan pêkanînên ji hev ne cuda û encamên heman polîtîkayên înkara çand, ziman û nasnameya Kurdî ne. 

Di sedsala 20 emîn de li gelek welatên dinyayê ji ber polîtîkayên yekparêz û netew-dewlet, van welatan veguherîne goristana zimanan. Pergala netew-dewlet a ku neyarê demokrasiyê ye, bi polîtîkayên qirkirina çand û zimanan perwerdehiya yekzimanî li ser gelan ferz kiriye.

Li hember van polîtîkayên tunekirinê, gelê Kurd, di dawîya çaryeka sedsala 20 emîn de bi daxwaza azadiya Çand, Ziman û Nasnameya xwe dest bi têkoşîna parastin û pêşvebirina nirxên xwe yên neteweyî kir.

Gelê me, dê ji bo ku qedexeyên li pêşiya pêşketina zimanan bidawî binin û perwerdehiya bi zimanê dayîkê bi zagonan were mîsogerkirin têkoşîna xwe xurt bike, pêşî li xwebişaftinê bigire û rê nede polîtîkayên bişaftinê.

Cejna Zimanê Kurdî, dê li hemberî polîtîkayên bişaftinê û qirkirinên çandî, zimanî û civakî, bibe destpêka gavên şoreşgerî û çavkaniya hişmendî, hebûn û xwebûnê.

Ziman nîşaneya nasname û statuya sîyasî ya gelan e. Ji ber vê jî,  pêvist e zimanê Kurdî bibe ziwanê fermî û perwerdehîyê. 
Perwerdehiya bi Zimanê Dayîkê, ji bo zarokên hemû gel û neteweyan mafekî herî xwezayî, bingehîn û gerdûnî ye.
Bi milyonan zarokên Kurd ên ku li vî welatî dijîn, ji vî mafê bingehîn û gerdûnî bêpar in. Ji ber ku dewleta tirkiyeyê li gorî peymanên gerdûnî yên ku imze kiriye tevnagere, ev helwesta rayedarên tirkiyeyê dibe sedema pirsgirêk û aloziyên civakî.

Heta ku hemû maf û azadiyên gelê kurd ên çandî, zimanî û nasnameyî ku mafên herî rewa û bingehîn in, bi zagonan werin mîsogerkirin, dê gelê kurd li hemû qadên jiyanê di têkoşîna xwe ya çand, ziman û nasnameya azad de bi israr be. 

Gelê kurd, dê li hemberî mêtingeriyê hebûn û nasnameya xwe biparêze û têkoşîna xwe ya azadiyê bilindtir bike, di jiyana rojane de bi hemû zaravayên zimanê xwe biaxive û bi stratejiya parastina hebûna xwe,  siyaseta xwe bi zimanê xwe bimeşîne û feraseta qirker vala derbixe.

Gelê me, dê li hemberî serdestan li hemû qadên jiyanê û bi taybetî di warê perwerdehiya bi zimanê dayîkê de têkoşîna xwe xurtir bike, bi zimanê xwe biaxive, bixwîne û binivîse. 
Bi vê armancê, di serî de navêndên me yên xebatê yên civakî, em ê her yek jixwe dest pê bikin û zimanê xwe  di xebatên  xwe yên siyasî, çandî, hunerî û aborî de bikar bînin, yekîtî û hevgirtina xwe ya neteweyî pêk bînin.

Li hemberî feraseta polîtîkayên bişaftinê helwesta em ê li zimanê xwe xwedî derkevin û zimanê xwe bikin hêmanê jiyana xwe yê jêneger.

Bi diruşma; ‘HER DEM KURDÎ HER DER KURDÎ’ bi armanca ku zimanê kurdî bibe zimanê perwerdehiyê, em ê bername û çalakiyên cur bi cur li dar bixin û li her derê dengê zimanê kurdî bilind bikin.

Di vê çarçoveyê de, bi hişmendiya ku zimanê kurdî bibe zimanê fermî û perwerdehiyê, em ê têkoşîna xwe xurtir û bilindtir bikin.

Em ê 11 ê  gulanê li Êlihê starta van rêzeçalakiyan bidin û  ji 11 ê Gulanê heta 1 ê hezîranê li hemû bajar û navçeyên  Kurdistan û Tirkiyeyê meş, miting û daxuyaniyên girseyî, belavkirina belavokan, konser, mîhrîcan, şahî, panel û forûman li dar bixin.

Cejna Zimanê Kurdî di serî de li jinên me yên sembola zimanê dayîkê, li hemû têkoşer, xemxur, xebatkar û dildarên zimanê kurdî pîroz be.

Em bang li jin, ciwan, rewşenbîr, partî, sazî û ji heft heta heftê salî, tevahiya gelê Kurd dikin ku; TÊKOŞÎNA ZIMANÊ KURDÎ BILIND BIKIN.

HER DEM Û LI HER DERÊ;
BI KURDÎ BIFIKIRIN !
BI KURDÎ BIAXIVIN !
BI KURDÎ BIXWÎNIN !
BI KURDÎ BINIVÎSÎN !
Û BI KURDÎ BIJÎN !

15 ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî li tevehiya gelê me pîroz be. 
09/05/2024

 

***

 

Nûçeya Eleqedar:

- Qeybî Roşanê Ziwanê Kurdî bernama hame hedrekerkişî