YEKO ARDİL

Gelo Karl May sax bûya û li rewşa Kurdistanê ya îro binêriya wê çi bigota û çi binivîsanda. Pir balkêş e ku babet û naveroka berhema wî jî seranser li herêma ku îro wekî Başûr tê binavkirin derbas dibe. Heta cihên sereke jî derdora Amêdiyê û Laleş in. May di wê demê de jî Êzîdî wekî mijara navendî di berhemê de girtiye dest. Êzîdî wê demê jî wekî gel û bawermendên dîtir yên mîna Keldanî û Nesturiyan bi êrîşên hovane û dirinde re rû bi rû ne. Lê di romanê de xetera herî ber bi çav dewleta Osmanî ye. Karl May berxwedana gelê Êzîdî ya li dijî wan jî bi terzeke serûvenî nivîsandiye. Ligel vê îşaret bi gelek aliyên Kurdistana hov daye. Hîn di wê çax û demê de gava romana xwe ya bi navê Kurdistana Hov nivîsand kurd di nav têkiliyên klan û eşîrî de bûn, zewaca pirjinî hebû û jin wekî hêmaneke bêqîmet di jiyanê de dihatin bikaranîn. 

Niha ji wê demê heta îro çi guherî ye û çiqas guherî ye? Kurd wê demê jî li herêmê di bin desthilatiya eşîran de wekî muxtariyet bi dewleta Osmanî ve girêdayî bûn ango di karê hundir de xwe bi xwe bi rê ve dibirin. Îro rewşeke pêşdetir li dar e, lê li aliyê din hovîtiya heyî ji serdema Karl May jî kevneperestir e. Rewşa jinê ya li Başûr bi tenê dikare bibe mijara bi dehan pirtûkan. Hejmara jinên tên kuştin û xwe dikujin nayê zanîn. Rêveberên ku bedlên medenî li ber xwe dikin û salê sêzdeh caran serdana Tirkiyeya ku dijminê bapîr û neviyê kurdan e, dikin. Di jiyana rastîn de ji wan bedlên medenî gelek dûr in. Ev rêveber ji eşîrên ereb jî kevneperestir û paşverûtir in. Hîna yek jineke rêveberên desthilatdarên herêma Bahdînan li pêş raya giştî nehatiye dîtin. Di jiyana wan de jin nîn in! Karl May ku dihê gotin tu carî serdana Kurdistanê û Rojhilata Navîn nekiriye çawa kariye hinde bi hostatî xuy, xislet û rewşa Kurdistanê binivîse? Û li aliyê din gava mirov dide ber hev di rewşa îro ya Başûr de kêm pêşketin hene. Wekî nimûne, li Bakur û ji Başûr di vê meha dawiyê de di serê me de, di kûrahiya bîra mêjiyê me de du dîmen man. Du dîmenên ku dê hîç ji bîra me neçin û her kêliya em têkevin xewa xefletê wê bibin sedema hişyarbûna me. Dîmena yekem, xortê bi navê Kemal Kurkut yê li pêş çavên cîhanê û bi eşkereyî hat qetilkirin e û ya duyem jî çavên rojnamegera kurd Nûjiyan Erhanê ne.

Di dîmena yekê de kujer polîsekî kolonyalîst e, dijmin e, wekî gotina bav û kalan: Neyar e û bêminet e! Li aliyê din karakterê dijmin yê ji hovan hovtir jî tê nasîn.

Dîmena duyem jî, sûreta ji avên zozanên bilind zelaltir û çavên ji cîhanê hêjatir ku bi destên xayîn tê qetilkirin hene. Di vê babetê de kujer cardin dijmin e, lê yên tetikê dikişînin bi kurdî diaxivin. Bi nemerdî tên, dixwazin di xafil de hêzên şoreşger û gelê Êzîdxanê dorpêç bikin. Lê daxwaza wan ya kirêt, mirazên wan yên qirêj pêknayê. Lewre li wir dilên ji pola jî zeximtir û çavên ji cîhanê jî hêjatir heyîn. 

Baş e, ev jina ciwan a bi navê Nûjiyan Erhan ya jiyana xwe diyariyê şoreşê kirî çima hinde bi zanebûnî kirin hedef? Em fîlm bi paş ve didin, vedigerin serdema destpêka dagirkirina Şengalê. Binêrin, jineke din a ciwan a rojnameger derket pêşberê me. Mîkrofon dirêjî hêzên revok dike û dipirse: Hûn bi ku ve diçin? Çima Şengalê naparêzin? Ji wê reva xayîn û bêbext bi tenê ew dîmen man. Lewre dijminahiyeke kûr û hovane di dilê berpirsên radestkirina Şengalê de mabû. Ew rojnameger ji destê wan filitîbû, lê tola kujende ya hov di dilê gelekan de mabû. Par li Duhokê rojnameger Wedat Husên Elî qetil kirin. Mîsoger wê rojek ev bêyomî ji ser xaka Kurdistanê rabe, lê çavên Nûjiyanê yên xwe ji Êzîdxan û mirovahiyê re fedakirî her li ser me bin.

28.03.2017, Yenî Ozgur Polîtîka