Amed Tîgrîs
Do êvarê saet di 20.00'yî de, li Navenda Kongreya Zanîngeha Dîcle ya Amedê lîstika bi navê Hamlet "Bûn yan jî nebûn" promîner lîst. Lîstik ji aliyê 1500 kesî ve hat temaşekirin. Li salona mezin ku cihê 1250 kesî bû cih nema û bi sedan kes li ser piyan nêzîkî du saetan li lîstikê temaşe kirin. Cara yekem bû ku li Amedê wiha bi girseyekî mezin şanoyeke bi kurdî temaşe kirin. Piraniya temaşevanan xwendekar bûn. Di destpêkê de ez gelek dilşad bûm ku li ciyeke wekî bajarê Amedê ku 1500 kes bi kurdî temaşeyê şanoyê dikin. Bi ser de jî şanoya bi nav û deng a navnetewî Hamletê.
Min bi çavekî nirxandinî ji destpêkê heta dawî li Hamletê kurd temaşe kir. Belê min hem ne carek, çend car pirtûka Hamlet xwendibû û hem jî li Stockholmê li Şanoya Dewletê lîstika Hamlet temaşe kiribû.
Ez dikarim bêjim ku ji aliyê naverok, senaryo û rejî ve lîtiskên ku min heta îro temaşe kiribû di nav wan de lîstika Hamlet ‘bûn yan nebûn’ a ku şevê din li Amedê bi kurdî lîstin a herî naverokqels, bêkalîte, tevlîhev û bêaksesuar bû. Derhêner Celil Tokgoz naveroka listîka Hamlet guhertiye û qaşo xwestiye wê bi reng û motîfên kurdî bixemiline û bikemilîne, lê mixabin lawitandiye. Hamlet veguhertiye lîstikeke Amûda Binxetê. Wekî ku li daweta gundî di nav xwe de şano çêbikin, bûye gilara ber gavanan. Dik, aksesuar û kostum xilt in. Kutik bi îngilîzî, şalwar bi kurdî ye. An jî cil û bergên Hamlet û apê Hamlet cuda cuda ne. Arîstokratê ewropî cil û bergên amediyan li xwe kiribûn û bi mêrdînkî û farqînkî dipeyivin. Şerbetfiroşê Amedî ‘yabo’ bû. ‘Ezbeniya’ xulamên axa yên mêrdînî bûbû axaftina arîstokratên ewropî.
Di destpêkê de jinek û mêrek li kêleka dikê dabûn rûniştandin û ev her du wekî ku di televîzyonê de bernameyê pêşkêş dikin; tu têkiliyên axaftina wan a destpêkê bi berhema Hamlet ve tune bû. Ji xwe re bi temaşevanan henek û qirf kirin. Çi hat devê wan gotin. Yê zilam qaşo rola zilamekî zane de bû û behsa Hamlet û bûyera bav û apê wî dikir. Ya jin jî rola jineke gundî û nezan dilîst û nizanibû ka Hamlet çi ye, nekaribû navê Hamlet bi lêv bike, behsa çîrok û destanên kurdî dikir. Heman jin di perdeya duyem de vê carê bûbû jineke zane û zîrek û di derheqê bûyera bav û apê Hamlet û civaka wan de agahdariyên zanistî û berfireh dida me temaşevanan.
Asta ziman ji asta naverok û hunerê nizimtir û qelstir bû. Ji serî heta dawî bi zimanekî argo û gotinên çêrî bi kar anîn û Hamlet li salona Zanîngeha Dîclê kuştin. Mirov digot qey lîstikvan li civateke gundê Nisêbînê an jî Amûdê henek û qirfan dikin. Argoyeke wiha ku hezar pê li gora serxweşên amûdiyan dixist. Lîstikvaneke sereke dixwest teqlîda Michael Jackson bike. Lê Michael Jacksonê rehmetî li ser dikê car caran bi nav lingên xwe digirt an jî destê xwe dibir navrana xwe, lê ev ciwamêrê me, ne carek li ku bûya dê destê xwe ji nav lingên xwe dernaxistana. Ji navê berjê dipeyiva, ji navê berjêr xwe dihejand û destên wî di nav ranên wî de bû. Bi kurdiya Hamletî di nav şeqên wî de bû.
Stran û muzîk gelek zêde bûn. Her du keçên ku rolên sereke dilîstin jest û mîmikên wan ne wekî yên jinên ewropî û ne jî wekî yên jinên kurd bûn. Heta ji wan dihat bi dengekî bilind diqiriyan. Stranên ku distriyan ne meqamê ewropî û ne jî yê kurdî bûn. Ji sedî sed erebesk bû û teqlîda stranên ku di fîlmên İbrahîm Tatlises û Mahzun Kırmızıgul de tên gotin, bûn.
Lê belê divê mirov rastiyê bêje û mafê tu kesî nexwe û binpê neke. Ji derî qîrqîra jinan hunerê lîstikvanên din ne xerab bûn. Piraniya wan xwedî hunereke hûr û kûr û qabîliyeteke payebilind bûn. Hezar mixabin naveroka nizm û qels û senaryoya çanda gunditiyê huner û keda lîstikvanan bi ava Çemê Dîclê re çû. Belê, çem û çem çû.
Wekî tê zanîn li Amedê muxbîr û muxabirên her du dinyayan jî gelek in û bi nepenî wekî kurmoriyan dixebitin. Mala muxbîr û muxabîran bişewite, herê wele bîle. Bê çawa vê nûçeya lîstika Hamletê bi awayekî lez û bez gihiştandin nivîskarê Hamlet Shakespeare. Jê re fesadî kirine, pîj kirine û gotine ku li Amedê lîstikvanên Şanoya Şaredariya Amedê ya Mezin lîstika te ya bi nav û deng Hamlet lîstine, lê lewitandine. Êdî ev lîstika te ya klasîk ji tu jehrekê re nabe. Bi ser de jî Şaredar Osman Baydemîr piştî lîstikê rabûye li hember 1500 kesan fort û pesnê lîstikvanên xwe daye û dest û devê wan xweş kiriye. Gotiye, ‘Ez çavê, dil û cegera we bixwim we karekî qenc kiriye, bi şerbeta sûsê we Hamletê bênamûs û tûle rezîl û riswa kir. Aferîm ji we û heft bavikê were… ’
Ji ber vê yekê Shakespeare rabûye ji parêzerên xwe yên li vê dinyayê re telefon kiriye û talîmat daye:
"Hûn jî li ser navê min wekî Tayyip Recep Erdogan, li Osman Baydemir gilî bikin ku li lîstika min a bi nav û deng Hamlet herimandiye, haqret kiriye. Ji madeya heqaret û destdirêjiya berhemê dozê lê vekin. Ha copyrighê jî ji bîr nekin!"
Her wiha Shakespeare û Erdogan li hember Baydemir eniya têkoşînê dane destpêkirin. Bi doza Shakespeare hejmara dozên ku li birêz Osman Baydemir hatine vekirin ji 300'î derbas kirin. Bila derbasîbe!
***
Nivîsa eleqedar:
.jpg)
.jpg)
.jpg)
