Cemil Oguz

Sala 2022’yan ji bo kovarên bi kurdî çawa derbas bû? Kîjan kovarê çend hejmar derxistin û kîjan hat girtin? Me ew dan hev. 

Pêşî çend agahî: Me kovarên ku li Bakur û li Tirkiyeyê wekî kaxiz, yanê çapkirî derdikevin girtin nav lîsteyê. Par 16 kovaran di nav lîsteya me de cih girtibûn. Îsal 19 kovar ketine lîsteyê.* Hin ji wan bi awayekî sîstematîk derketine. Hinan karîne hejmarek tenê derxin. Hin bi awayê fermî wekî rêzepirtûk dertên. Bi kurt û kurmancî me îsal jî lîsteya van kovarên bi kurdî da hev. 

Helbet weşana çapkirî karek zehmet e û kovarên bi kurdî jî di nav vê zehmetiyê de ne. Ji ber vê yekê îsal hinan dawî li weşana xwe anî, lê yên nû derketin jî çêbûn. Em hêvî bikin bila kovarên bi kurdî bijîn û ji bo carek din balkişandina ser wan, û belkî bibe wesîle ku ew zêdetir bêne nasîn, kirîn û xwendin, fermo lîsteya kovarên bi kurdî ya îsal:

BAR

Kovara Bar Helbest piştî rawestandina weşanê îsal di meha avrêlê de carek din dest bi weşanê kir û hejmara xwe ya 5’an derxist. Kovara helbestê Bar îsal du hejmarên xwe derxistine ku hejmara dawî wekî hejmara 6’an di meha sermawezê de hat weşandin. Kovar di bin banê Sîtavê de weşanê dike.

DESTAR

Kovara Destarê par dest bi weşanê kiribû. Kovar sê mehan carek derdikeve û vê payîzê hejmara xwe ya 6’an derxist. Kovarê îsal bi îstîkrar 4 hejmarên xwe pêşkêş kirin.

DADISTAN

Kovara li ser hiqûqê Dadistan serê salê hejmara xwe ya yekemîn derxist. Kovarê ragihand ku dê çar mehan carek derkeve lê îsal du hejmar derxistine. Hejmara wê ya diduyan di meha rezberê de, yanê ji bo ev çar mehên dawî yên salê hat weşandin û kovarê bi 2 hejmara sal temam kir.

DILOP

Kovara Dilopê bi kurdî û tirkî ye. Dilop du mehan carek derdikeve. Kovarê di meha 11’an de hejmara xwe ya 28’an derxist û serê salê dê hejmara 29’an derxe. Dilop yek ji kovarên bi îstîkrar e. Piştî girtina kovara Tîrojê, Dilopê dest bi weşanê kiribû.

DÎALOG

“Dîalog” kovareke bi kurdî ye û îsal di meha avrêlê de nû dest bi weşanê kir. Kovara ku li ser şanoyê ye hejmara xwe ya pêşî derxist. Îsal hê hejmareke din dernexistiye.

FOLKLORA ME

Kovara Folklora Me di bin banê Weqfa Mezopotamyayê de li ser folklorê weşanê dike. Kovar 3 mehane ye. Kovar weşana xwe didomîne û îsal tenê 3 hejmar derxistine. Hejmara dawî, yanê hejmara 12’yan ya mehên pûşper, tîrmeh û gelawêjê derxist.

FOLKLOR Û ZIMAN

Kovara Folklor û Ziman kovareke akademîk û navneteweyî ya xebatên kurdî ye ku di bin banê Weqfa Mezopotamyayê de derdikeve. Kovarê îsal tenê hejmarek di meha avrêlê de derxistiye.

KURDEÇÎROK

Kovara Kurdeçîrok kovareke ku li ser çîrokê weşanê dike. Hejmara 4’an wekî bihar û havîn derxist. Kovarê vê payîzê tu hejmareke nû dernexist.

‘KURT TARÎHÎ’

Kovara “Kurt Tarîhî” (Dîroka Kurdan) bi tirkî derdiket, paşê hin nivîsên bi kurdî jî lê zêde kirin û bi vî awayî weşana xwe didomîne jî. Kovar di bin banê Weqfa Îsmaîl Beşîkçî de derdikeve û niha hejmara xwe ya 49’an derxistiye.

LEWERGER

Kovara LEWerger bi taybetî li ser wergerê weşana xwe dike. Kovarê biryar da ku dê çar mehan carek derkeve û hejmara xwe ya yekemîn di serê meha 9’an der derxist. Kovar serê salê dê hejmara xwe ya nû pêşkêş bike.

NA AKADEMÎ

Kovara akademîk Nûbihar Akademî ji aliyê Nûbiharê ve tê derxistin. Kovara ku nivîsên akademîk belav dike şeş mehan carek derdikeve. Kovarê îsal du hejmar derxistine, hejmara duyem a salê wekî hejmara 17’emîn di meha tîrmehê de derxist.

NÛBIHAR

Kovara Nûbiharê herî dawî hejmara xwe ya payîzê derxist. Kovara ku her sê mehan carek derdikeve vê payîzê hejmara xwe ya 161’ê derxist. Kovara ku di nav kovarên bi kurdî de ya herî bi îstîkrar e bû 30 sal weşana xwe didomîne.

PHILOSOPHIA

Kovara Philosophia ji aliyê Weşanxaneya Na ve tê derxistin. Kovara ku çar mehan carek li ser fîlozofiyê weşana xwe dike, îsal dest bi weşanê kir û du hejmarên xwe derxistin. Kovarê hejmara yekemîn di meha gulanê, hejmara duyemîn di meha rezberê de derxist. Hejmara wê ya 2’yemîn yanê ya dawî ji bo mehên rezber, kewçêr, sermawez û berfanbarê hat weşandin.

PSYCHOLOGY KURDÎ

Îsal hejmarek derxistiye. Kovarê hejmarên xwe yên dawî di bin banê Weşanxaneya Avestayê de derxistin. Kovarê hejmara xwe ya dawî, ya 14’an ji bo meha rêbendan, reşemî, adar û avrêla 2022’yan derxist. Piştî vê hejmareke nû derneketiye û kovarê jî tiştek belav nekiriye ku dê derê yan na.

PSYCHE-MEZG

Kovara Psyche-Mezg bi kirmanckî (zazakî) li ser pîsîkolojiyê derdikeve. Îsal tenê hejmarek derxistine. Kovarê hejmara xwe ya diduyan wekî hejmara bihar-havîn 2022 derxistiye. 

ŞEWÇILA

Kovara Şewçila bi kirmanckî (zazakî) ye. Kovarê heta hejmara 16’an weşana xwe domandibû û weşana xwe dabû rawestandin. Kovarê vê payîzê biryar da ku ji nû ve derkeve. Kovarê hejmara xwe ya 17’an derxist. Bi gotineke din ji nû ve dest bi weşanê kir.

VATE

Kovara Vate bi kirmanckî (zazakî) sê mehan carek derdikeve. Kovara ku ji aliyê Grûba Vate ve tê derxistin îsal sê hejmar derxistine. Zivistan, bihar û havîn sê hejmar pêşkêşî xwendevanan kirin. Hejmara dawî wekî hejmara 73’yan havînê derxist.

ZAREMA

Kovara Zarema salên berê hin derketibû û navber dabû weşana xwe. Par ji nû ve dest bi weşanê kir. Kovara ku vê carê li bin banê Weşanxaneya Avesta derket herî dawî ji bo meha reşemî, adar, avrêl û gulana 2022’yan hejmara 16’an derqist. Piştî kurtedemê Avestayê di meha tîrmehê de kurtepeyvamek belav kir û ragihand ku dê Zarema êdî wekî kaxiz neyê çapkirin. Wisa hat gotin, “Lazim e kovar jî xwe nû bikin li gor şert û mercên roja me. Piştî demekê, ger derfetên me rê bidin, em hêvî dikin bikaribin bi awayê dîjîtal bi we re bin. Em sipasdar in bo eleqeya we ya heta niha.”

ZEND

Kovara Zendê ji aliyê Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ve dihat derxistin. Kovar wekî rêzepirtûk derdikeve, îsal hejmarek tenê derxistiye. Zendê vê payîzê hejmara xwe ya 29’an pêşkêşî xwendevanan kir.

Wekî nota dawî: Helbet li parçeyên din jî kovar derdikevin, lê helbet me nikarî bi awayekî têkûz xwe bigihînin wan. Lê yên ku têne zanîn jî hene. Mînak kovara Bîrnebûn li Ewropayê li ser kurdên Anatoliyê weşanê dike. Kovara ku sê mehan carek derdikeve niha hejmara xwe ya 85’an derxistiye. Li Rojava kovara Şermola heye ku bi kurdî û erebî ye, sê mehan carek dertê.

***

*Têbinî: Me kovar li gor rêza alfabetîk rêz kirin. Kovarên bi kurdî yên ku me ji bîr kiribin hebin, haya me pê bixin emê lê zêde bikin.
Bi ser twetter, facebook re dikarin peyamê bo me bişînin. Dikarin bi ser van mailan re jî agahî bidin me: diyarname@diyarname.com cemilo@diyarname.com

***
 

Bi şertê nîşandayîna çavkaniyê her kes dikare nûçe, nivîs û fotoyên Diyarnameyê bikar bîne. Bêyî nîşandayîna çavkaniyê bikaranîna nûçe, nivîs û fotoyên Diyarnameyê qedexe ye.

***

Nûçeyên 2022'yan

- Nivîskarên sînemayê fîlmên salê hilbijartin 

- Japonan jî “peyva salê” hilbijartin 

-  Timeê Serokdewletê Ûkraynayê Zelensky wekî “Şexsê Salê” hilbijart

- 10 fîlmên salê 

- Va ne rêzefîlmê serketî yên salê 

- Oxfordê peyva salê hilbijart 

- YouTube strana herî populer eşkere kir