___Azad Dilwar___

Selîm Temo bi zimanê serdestan dest bi nivîsîna berhemên wêjeyî dike, bi çar pirtûkên xwe yên helbestan dibe olanek post-kolonyal di zimanê tirkî ya serdestan de: “Ah tamara” (1995), “Kirgin Nehîrler” (1996), “Ugultular” (2000), û hêjayê gotinêye ku were bibîranîn, di bin navê “Jubîle”yê de helbestên berhevkirî yên ji sê pirtûkan pêk tên, di sala 2011’an de hatibûn çapkirin. Helbesta “Jubîle” rûbirûbûna rastiyek tûj û xatirxwestineke bi zimanê tirkî re ye, ku:

“Divê rastiya xwe bêjim ey helbesta Tirkî

Ne min tu himbêzkir, ne jî te ji min hezkir

Ji bo serdestkirinê hespê te yê bê gem

Divê ez bi bayê werim bibîranîn

Ji xwe û herwiha navê min di ferhenga te de tê naskirin

Kesekî ji komeke li rojhilata navîn im“

Û di berdewamiya helbestê de:

“li vir rê ya me ji hev vediqete “turkçecîgîm”

Ji bo palandinê bakirina baskên ber bi asmîn ve

Carek ber bi rastî ve, carek ber bi çepî ve dema tê girêdan serserî

Ez siya serhildêrek im tu dizanî

Êdî ji yên serdestê xwe re jî li hev nayêm”

Helbestvan vegerekî antî-kolonyalîst (dij-mêtîngehî) pêş ve dibe û di zimanê wêjeya xwe de şoreşek pêk tîne; ku hişmendiya kurdî ya xwe bi xwe de-kolonize dike. De-kolonizekirin bi avêtina nêrîneke ji dil li ser rewşa me ya belengaz ku bi peyvên vekirî were qal kirin; reçetaya rizgarkirina zimanê me bi xwe ye. Tevgera de-kolonizekirin divê pêşî bi rewşenbirên kurd û pê re jî bi hemû kurdên ku xwendin û nivîsê li dibistanên mêtingehan fêrbûne, ku ev beşek gelek mezin e, yanî mimkûn e ku ji sedî 80’yî civakê pêk bîne, dibe sedemê asîmîlîsyoneke pir bi lez, ev jî ji aliyek ve berpirsê windabûna zimên bi xwe ne, ku piştî dezgehên asîmîlasyona dewleta serdest hêzeke xurt e, ger ew hişyar nebin û li xwe venegerin. Zimanê me yê dayikê diêşe û li ber çavên me hemûyan ber bi windabûneke tarî ve demê dilezîne, ku bi taybetî li Bakur di pêlên bêdengiya har de ber bi tunebûneke xedar ve diçe û em di encama trajîk de rû bi rû dibin.

Bi peyvên kurdî: divê rewşenbir û beşa herî mezin a civakê mejiyê xwe ji qirêjaya mêtîngehiya serdestên tirk paqij bikin, li xwe vegerin, bi zarokên xwe re kurmancî-zazakî bipeyîvin. Naxwe em gunehkar dibin, emê nikaribin bersiva civaka xwe ya pêşerojê bidin û dê tu carî nikaribin ji sîtema ku li zimanê me tê kirin, rizgar bin. Selîm Temo vegera xwe ya ber bi kurdî ve di helbesteke ji pirtûka xwe ya ji “Keştiya Bayê” de wiha mizgînî dide:

“ez êdî amade me ey Kurdî

min malişt mêjiyê xewnê ji tengesebra sedsalan

weke hemû xemxwaran bihewînim di hundirê xwe de

hişyar bikim miriyekê di demê de raketî“

Wekî ku Temo ji 2011’an heya 2023’yan di lêgerîna peydakirina gotinek de be û vê jî di helbesta bin navê “Gurûz” de, ku di pirtûka “112 hesp û xezelek” de hatiye nivîsandin û bi vê tîrek diavêje nav dilê kolonyalîzmê, ku ev tîr wiha tê xwendin:

“Bila Selîmê Temo sed sal şûn de me hişyar bike.”

Di gelek helbestên li ser 112 hespan de em rastî wesiyeta hespên dil êş û melûl dibin, ku pirs li du pirsan tê galegalkirin.

Helbestvan Selîm Temo vê gavê û demeke ji piştê destpêka cûntaya tirkan a 2016’an vir ve li Parîsa “kumsor” dijî, ku ji aliyê helbestvan ve wiha tê binavkirin, ev di despêka helbesta “Xezela sim û pîkolan de” derbaz dibe:

“Şîna hespên serhildêran”

Bawer dikim hemû ajelên welêt di şahidiya tunekirinê de tekane zindiyên xwezayê ne, bi kul in; êş û elemên bê dawî de ew jî mîna me di bin bindestiya qolonyalîzma ku nayê tarîfkirin de, ku nehatiya bi nav kirin de dijîn û tên tunekirin. Vêca hespên serhildêran, ji nêv van hemû ajalên xwezayê de yên herî cefakar, kedkar, ne tenê barhilgirên barên ku serhildêrên xwe li ser pişta xwe dikişînin, her wiha şirîkê travmayên me ne.

Selim Temo ziman li hespên serhildêran peyda kiriye û dema ew bipeyîvin, tenê digrîn, digazin, hawar hawara wan e û vê hawarê mîna dengbêjek têrkul û têrelem dihûnîne şîna li dû siwarên xwe ji hespên ku hingê siwarên xwe bara qolînyalîzma sedsala 19 û heya nîva 20’an hilgirtiye, qal dike. Hespên ku di ristên helbestê de pêl ji mirina serhildêrê xwe re digrî, pêl bêhêvî mîna risteya helbesta di bin navê “senem” de, ku pir zelal digazîne: “dahatû tune, rabirdû tune lê kêlî hene ji îro pê de”. Û di dawiya vê helbestê de bi dengek melûl diaxîne “ez ê li mêrgeke şewitî li dengê hestiyên xwe binêrim”.

Em ne tenê şikestin û şîna hespên ku di şahidiya mirina siwarên xwe de diperpitin, dibihîsin, ku qêrînên berxwedanê jî xwe bi daxwaza hêviyên xurt ên hespên trajedîkêş ve girê didin. Bi mînakeke din ji helbesta “Gulê”: “îca ne dikarim kuştî berdim û ne jî dikarim xwe bikujim” dem paş ve dixîne, bi hêviyek fûturîst gotin teslîmê hespa “Gurûz” dike, ku jê: Bila Selîm Temo sed sal şûn de me hişyar bike”, diqîre. Gelo nîşana hêviya rizgariyê ye, ku dê dem were, di wê de azadî nêzîktir bibe ye? Mirov dikare bêje, ku her hespek serpêhatiyên xwe di nêrîna helbestvan Temo de wisa dihûnîne; ku tê de ji kambaxiya windakirinê heya tolhildanê û ji vê ciyê jî bi têrhêvî heya rizgariya welêt demê nîşan dide?

Selîm Temo di pirtûka xwe de êşa welêt ji “bîranînên” hespên serhildêran radigihîne me, ku em îroya xwe di wê wêneyê de dibînin û temaşe dikin. Her wiha helbestvan Temo peyv ji hespên serhildêran digre; û birîn, hêvî, derman, keser, êş, kul û elemên me di xezela xwe ya “Sim û Pîkole” de mîna kitêlên xalîçeyek, çawa li ser tevnê tê hûnandin, diristîne. Bi vê pirtûka helbestên Temo mirov digrî, kulên xwe kurtir dike, derman dike, lê kew nagire û di gel her tiştê me ber bi hêviyeke xurt ve dikêşe.