Cemil Oguz

Derhênerê navdar Costa-Gavras ji bo Xelata Serketina di Hemû Jiyanê de bigire li Stenbolê bû. Wî piştî xeyata xwe girt derhênerê navdar Yilmaz Guney jî bibîr anî û got: “Ew derhênerekî mezin bû.”

Derhêner, hostayê sînemaya polîtîk Costa-Gavras heta niha fîlmên wekî “Missing” (Winda” “Z”, “Eden is West” (Bihuşt li Rojava ye), “L’aveu” (Îtîraf), “L’état de siège” (Rewşa Awarte) kişandine û di fîlmên xwe de meseleya newekheviyê, binpêkirina mafên mirovan, faşîzm û hwd. girtine dest.

Ji Yewnanistanê ber bi Fransayê ve
Gavras bi eslê xwe ji Yewnanistanê ye. Ew, di ciwaniya xwe, di dema Şerê Cîhanê yê Duyemîn de li gundekî Yewnanistanê dijî. Ji ber bavê wî berxwedêr e, piştî bidawîbûna şer ‘ji ber komunîst e’ tê girtin. Ji ber vê rewşê nahêlin Gavras here zanîngehê, ew jî ji bo hiqûqê bixwîne di sala 1951’ê de diçe Fransayê, lê dest ji perwerdehiya xwe ber dide û diçe dibistana sînemayê IDHEC a li Parîsê. Gavra di fîlmê xwe yê bi navê “Bihuşt li Rojava ye” de qala koçberiyê dike ku karakterê Elias ê di fîlm de ew bi xwe ye, û qala van salên xwe yên hatina Fransayê dike.

Tevî Guney xelata Palmiye girt
Costa-Gavras cîgiriya derhêner Rene Clair dike û bi vê yekê dest bi sînemayê dike. Di sala 1965’an de “Compartiment Tueurs” (Vagona Kuştinê) dikişîne û êdî ji ser kursiya derhêneriyê ranabe. Gavras di sala 1982’yan de bi fîlmê xwe “Winda” (Missing) digel Yilmaz Guney xelata Palmiyeya Zêrîn digire û bi vî awayî hevaltiya wî ya bi Guney re jî çêdibe ku ew hê jî her Guney bibîr tîne.
Derhêner Costa-Gavras heta niha di jiyana xwe de gelek xelat girtine û bi fîlmê xwe “Winda” xeyata Oscarê ya “Senaryoya Herî Serketî ya Lêanînê” jî girtibû. Gavras vê carê ji bo girtina Xelata Serketina di Hemû Jiyanê de ya Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Stenbolê hat Stenbolê û rojeke têrtije derbas kir.

Roja  7’ê adarê fîlmê Gavras ê nû “Kapîtal” li Salona Atlasê saet 13.30’yan de hat nîşandayîn. Berî nîşandayîna fîlm Gavras xelata xwe ji destê Dîrektora Festîvala Stenbolê Azize Tan girt.

Li Stenbolê beşdarî çalakiyê bû
Gavras got ku ji ber ew dibîne Festîvala Stenbolê karên baş dike ew kêfxweş e û wisa got: “Gelek fîlmên ku ji bilî di nava festîvalê de li ciheke din derfet tune ne em bibînin hene. Ji bo vê yekê festîval girîng e. Em jî bi saya festîvalê hev dibînin. Ji Tirkiyeyê hindik fîlm tên Fransayê. Fîlm dan û standineke navçandan e. Emê li fîlmên we, hûnê li fîlmên me temaşe bikin. Bi vî awayî emê hev nas bikin. Ji bo fîlmên wisa gelek dewlet piştgirî bide fîlman. Li Fransayê dewlet piştgiriyê dide fîlman, em wisa fîlman çêdikin.”
Costa-Gavras got ku fîlm ji bo hevnaskirina hev amûrekê ne û wisa dom kir: “Bi saya fîlman em ehv nas dikin û rê didin aştiyê. Bi fîlman em fikrên tûj ji xwe dûr dixin.”
Her wiha derhêner Costa-Gavras qala Yilmaz Guney jî kir, ew bibîr anî û got: “Ew derhênerekî gelek mezin bû.”

Roja Gavras bi vê xilas nebû. Piştî vê xelatgirtinê çû beşdarî çalakiya sînemageran a ji bo sînemaya Emekê bû û piştgiriya xwe nîşan da. Gavras di çalakiyê de axivî û wisa got: “Xirakirina sînemaya Emekê xetayeke dîrokî, xetayeke civakî ye. Fikra min ew e ku ev sînema gere bijî.”

Fîlmê wî yê dawî "Kapîtal"
Piştî çalakiyê jî Gavras çû Ak Sanatê û li vê derê beşdarî “dersdayîna sînemayê” bû. Moderatoriya gotûbêjê rexnegira sînemayê Alin Taşçiyan kir. Gelek eleqe ji bo gotûbêja Gavras hebû ku li salonê cihê rûniştinê nemabûn û gelek kes jî li ser piyan man. Gavras, li ser sînemaya xwe, li ser sînemagerî du saetan bersivan pirsên beşdaran da.
Fîlmê wî yê dawî “Kapîtal” di çarçoveya festîvalê de cara dawî roja 8’ê adarê, dê saet 21.30 de li Sînemaya Rexxê bê nîşandayîn. “Kapîtal” ji fîlmên Stephane Osmont girtiye û kişandiye. Di fîlm de qala çîroka Marc Tourneuil dike ku kes nikare pêşî lê bigire û ew dibe Serokê Rêveberiya Bankeya herî mezin a Ewropayê. Fîlm rexneyê li vê pergala bankesaziyê û fînansê dike.

Foto: Cemil Oguz

Costa-Gavras xelata xwe ji destê Dîrektora Festîvalê Azize Tan girt.

Li her derê eleqeyeke mezin ji bo Costa-Gavras hebû.

Xelata Oscarê jî di nav de heta niha wî bi fîlmên xwe gelek xelat girtine.

- Sînemagerên navdar dersên sînemayê didin

- Di Festîvalê de fîlmên kurdî

- Festîvala Stenbolê deriyên xwe vekir

- Festîvala Fîlman a Stenbolê bi ser 200'î re fîlmî pêşkêş dike

- Di afîşê de îmzeya navdaran

- Serokê Juriya Laleya Zêrîn diyar bû