Diyarname

Saziya çapemeniyê ya îngilîz a navdar BBC 7 bûyerên ku di sala 2022’yan de yekem car derketine holê amade kirin. 

Va ne bûyerên ku BBC dane hev:

- Di Kûpaya Cîhanê de tiştên yekem

Kûpaya Cîhanê ya 2022 Qatar bi serketina Arjantînê bi dawî bû. Di tûrnûvayê de gelek tiştên ku yekem car çêbûn derketin holê: Yekem car li welatekî ereb û misilman de li dar ket. Yekem car jineke hakêm (hakêma fransiz Stephanie Frappart) maçek bi rê ve bir. Ji tiştên din, Fas bû yekem welatê Afrîkayê ku derdikeve nîv fînalê. Lîstikvanê Arjantînê Lionel Messi piştî 5 tûrnûvayan yekemîn car kûpa girt.

- NASA’yê berê asteorit guhart

Roja 28’ê rezberê amûreke fezayê ya NASA’ê ku navê “DART” lêkiribûn xwe li asteroîtek xist. NASA’yê bi taybetî ev yek kir. Armanc jê ew bû ku asteroîtên ku dinyayê tehdîd dikin bi vî awayî dikarin berê wan bi cihek din ve biguherînin yan na... Di vê testê de NASA bi ser ket. 

- Dinya 8 mîlyar e

Îsal yekemîn car nifûsa dinyayê 8 mîlyarî derbas kir. Di 12 salan de nifûsa dinyayê gihîşt 8 mîlyarî. Ji bo mîlyarek din bê ser û bibe 9 mîlyar 15 sal divên.

- Mîkropolastîka di xwîna mirovan de

Kovara zanista hakem a bi navê Environment Intenational lêkolînek li ser xwîna mirovan kiriye. Di sedî 80’yê kesên beşdarî vê lêkolînê bûne de mîkroplastik derketiye holê. Mîkroplastîk plastîkên biçûk in ku ji 5 mm biçûktir in. Tê gotin ku ev mîkroplastîk dibe ku zirarê bidin hucreyên mirovan.

- Derziya tayê

Zanîngeha Oksfordê di meha rezberê de ragihandin ku wan derziya nexweşiya tayê derxistine ku ev yek dê dinyayê biguherîne. Hat gotin ku sedî 80 bandora derzî erênî derketiye. Her sal 400 hezar kes ji ber tayê dimirin.

- Fotoyên fezayê yên teleskoba James Webb kişandine

Teleskopa James Webbê fotoyên fezayê dikişîne. Ji roja ku vê teleskopê dest bi kar kiriye heta niha wêneyên herî bi bandor kişandin. Ji van yek fotoyê “JADES-GS-z13-0” e ku temenê vê galaksiyê 13 mîlyar sal e.

- Bakteriya herî mezin

Zanyaran di meha pûşperê de bakteriya herî mezin a dinyayê kifş kirin. Bakteriya bi navê “Thiomargarita magnifica” bi qasî bijangê mirovan e û wekî wê ye. Bakterî santîmek dirêj e û ji bakteriyeke din 50 qat mezintir e, ku mirov dikare vê bibîne.

*** 

Nûçeyên 2022'yan

- Hejmara kurdên ku li Almanyayê ji bo penaberiyê serî lêdane diyar bû 

- 2022: Lîsteya hemû kovarên bi kurdî yên ku derketine

- Senatoyê butçeya parastinê erê kir

- Japonyayê asta lêçûyînên leşkerî bilind kir 

- Nivîskarên sînemayê fîlmên salê hilbijartin 

- Japonan jî “peyva salê” hilbijartin 

-  Timeê Serokdewletê Ûkraynayê Zelensky wekî “Şexsê Salê” hilbijart

- 10 fîlmên salê 

- Va ne rêzefîlmê serketî yên salê 

- Oxfordê peyva salê hilbijart 

- YouTube strana herî populer eşkere kir