___Hevpeyvîn: Tehsîn Beravî___

Nivîskar H. Kovan Baqî herî dawî par çend pirtûk bi hev re derxistin. Ew li ji bajarê xwe dûr, li Îzmîrê dijî. Me xwest bi çend pirsan li ser wî bajarî, bajarê wî û nivîskariya wî jê bikin. Kerem bikin.

Demeke direj e tu li Îzmîrê dijî, çima Îzmîr?
- Bi qewlê James Joyce, “Ez ji bo binivîsînim, dijîm.” Bes welatekî min tune da karibe min xwedî bike. Loma jî, ji bo ez karibim bijîm û binivîsînim, tim cihek û karek bo min hewce ye. Axir her bajarekî karîbû karekî bide min, bes Îzmîrê hem karek da min (ji xêndî kerxanê di her karî de şixulîm û dişixulim), hem bû cihek ji min re.

Di xeyala te de xwezîya bajarekî din heye?
- Du bajar tim di nava min de zindî ne: Dêrik û Mêrdîn. Bes ji bo her du bajar jî nikarin min bihewînin û ji min re bibin cih û war, min her du bajar di nava xwe de hewandine û ez ji wan re bûme welat. Wekî terikandina diduyan, belkî jî ji bo her du bajarên min karibin di nava min de bijîn, ez tim dixwazim xwe ji bajarên xwe sirgûn bikim. Ev fikar û tirsa min e: Heke ez li bajarê-n xwe bijîm, ew ê min bifetisînin. Lê gava bajarên min di nava min de dijîn, tim zindî dimînin û ji metnên min re dibin cih û war.

Nivîskarekî kurd li vî bajarî çiqas azad e? Yan jî gelo çewsa kemalîzmê tê hiskirin? 
- Azadî, bo min têgiheke ji bindestiyê jî talûketir e. Ne şoreşgerek im rabim enerjiya xwe bo lêgerîna azadîyê xerc bikim. Bindestê nivîsê me û ev têra xwe min motîve dike. Axir ev bajar bi hemû awayên xwe dijberî min e, Kemalîzm jî aliyek e ji aliyên bajêr ên neyînî. Bes ev xisûsiyetên vî bajarî yên neyînî min û edebiyata min xwedî dikin. Ji ber ez û ev bajar xerîbên hev in, qet tenêtiya min tacîz û sabote nake.

Tu xwedî hilberîneke çak î. Li bajarekî tirkîaxêv çawa karî xwe bi kurdîtiyê xwedî bikî?
- Ev bajarê tirkîaxêv tenêtiya min bexşî min dike û ez di tenêtiya xwe de dibim zimanê xwe û neteweya xwe. Çiqas ji welat û neteweya xwe dûr dikevim, ew qas di nava xwe de dibim welat û neteweya xwe. Loma kurdî zimanê makî yê min û min û min e.

Romanûsek piştî evqas berheman çima hîn ji alîyê form û tevnê ve, ji aliyê vegotinê ve li nûbûnê bigere, kengî tê qîma xwe bi nivîskarîya xwe bînî?
- Himmm, roja ez bimirim belkî ez qîma xwe bi nivîskariya xwe binîm. Wekî Faulkner dibêje, “Heke tu zêdetir serê xwe bi şêwazan re biêşînî, tu yê şêwazan ji bîr bikî û qet nebî xwedî şêwaz.” Heta nivîsandina metnekê diqedînim, hîs dikim êdî ew metin kevin bûye bo min. Qîma min pê nayê. Loma tim ji nû ve metnên xwe dinivîsînim û nivîsandin tim têkçûnê li ser min ferz dike. Nizanim ecibandin û qîm tiştin çawa ne. Belkî jî ji bo ez qet metnên xwe naecibînim ew qas li jinûvenivîsandinê gurêx û germ dibim. Belkî jî ji nivîskariyê ditirsim û ji bo ez nebim nivîskar dinivîsînim û dîsa dinivîsînim û dîsa dinivîsînim. A rast hîn jî nizanim şêwaz çi ye. Heke şêwazên ez di nivîsê de diceribînim şêwaz bin ew ne şêwazên min in. Lewra zanim min hîn romaneke baş nenivîsiye. Nizanim niha çi dibêjim jî. Axir edebiyat fahîşeyeke pir bedew e bo min û ez nikarim rojekê jî ji bêyî wê bijîm.

***
H. Kovan Baqî kî ye?
H. Kovan Baqî di sala 1972’yan de li Herêmya ya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê hatiye dinê. Dibistana seretayî li Herêmya/Dêrikê xwend û dev ji xwendina dibistanê berda. Baqî ji sala 2004'an ve li Îzmîrê dijî, ligel karê nivîskariyê, karê edîtorî û redaksiyonê jî dike. Ev demek dirêj e di Diyarnameyê de qunciknivîskarî dike.
Pirtûkên wî yên ku heta niha derketine:
- Çîroka Çîrokan / Çîrok / 2004 / Weşanên Bajar
- Bêexlaq / Çîrok / 2012/ Weşanên Na
- Heteroglossîa / Roman / 2014 / Weşanên Ronahî
- Aporîa / Roman / 2015 / Weşanên Na
- Dîfferance / Roman / 2016 / Weşanên Na
- Sî'bera Zeyno / Roman / 2017/ Weşanên J&J
- Kî / Roman / 2019/ Weşanên J&J
- Orok / Roman / 2020/ Weşanên Lîs
- Olmeyi Beceremeyen Hiç / Roman / 2018 / Weşanên J&J
- Torosa Spî / Çîrok/ 2024 / Weşanên J&J
- Sêber-1 | dergeh -şopa jêbirî- / Roman/ 2024 / Weşanên J&J
- Sêber-2 perestgeh,/ Roman/ 2024 / Weşanên J&J
- Sêber-3 | nîngeh -différance- / Roman/ 2024 / Weşanên J&J