Tevkujiyên li dibistanan ên li Amerîka û Ewropayê di bîst salên dawî de her sal xwe çend caran dubare dikin. Ev fenomena di nava civakên modern de rû dide ne tesadûfî ne û bi awayekî raste rast encama aliyên neyînî yên modernbûnê ye.
Hefteya derbasbûyî li bajarokê Newtown ê Amerîka ciwanekî 20 salî, digel dayika xwe, 20 şagirt û 6 temenmezin kuştin û di dawiyê de wekî piraniya tevkjiyên bi vî rengî, dawî li jiyana xwe jî anî.
Li nava civakên pêşketî û xwedî endustriya bi hêz, takekesî gelekî li pêş e. Têkiliyên civakî, malbatî û xizmî yên ku di nava civakên feodal de wekî nirx tên zanîn, li nava civakên pêşketî de ev nirx asta neyî de ne. Ev nebûna hevgirtina civakî dibe sedem ku takekes gelek caran ji hêla derûnî ve di bin pirsgirêkên xwe yên heyî de bikevin. Ev ketin bi serê xwe nabe sedemê tevkujiyeke bi vî rengê me li jor behsê kir. Lê belê rûdanên li derdorê û amûrên bûne parçeyekî jiyana ciwanan a rojane, hem ciwanan sewqî tevkujiyên bi vî rengî dikin û hem jî teşwîqî îspatkirina xwe ya bi rêbaza wan amûran dikin.
Ciwanên ku serî li tevkujiyên bi vî rengî didin ji bilî yek-du îstîsnayan, heta niha hemû kur bûn. Her yek ji wan jî bi pirsgirêkên derûnî re rû bi rû mabûn. Her wiha hema bêje heta niha kesên serî li vê cureyê tevkuyiyê dane jî, li malên wan çek hebûn. Bi gotineke din, hebûna çekan a di mal de bi xwe bûye sedemê teşwîqa tevkujiyên bi vî rengî. Divê em vê yekê jî lê zêde bikin; Li Amerîkayê derdora 300 mîlyon çek di nav takekes û malbatan de hene...
Lîstikên tundûtûjiyê yên kompîteran û fîlmên tije şîdet jî motîfekê din yên teşwîqkirina ciwanan a ber bi bûyerên vî rengî ne. Ciwan rola qehremanên lîstikan û fîlman ji xwe re dikin mînak û bi rola wan qehremanên ferazî radibin. Bi vî awayî hewl didin hem ‘heyfa ketina xwe ji civakê hilînin’ û hem jî ‘mêraniya xwe naşî civakê bikin’.
Dinyaya global a ku jiyan xweş û hêsan kiriye, di vî alî de roleke neyînî dilîze. Dema bûyerên bi vî rengî diqewimin, li seranserî cîhanê tên behskirin. Ev behskirin ango nûçeyên bûyerên bi vî rengî, bi serê xwe ji kesên xwedî meylên bi vî rengî re, dibin teşwîqker.
Di dawiyê de divê behsa rêbazên pêşîgirtina bûyerên bi vî rengî jî were kirin. Di aliyê binavkirinê de rêbaz diyar in: Şidandina qanûna çekan ango qedexekirina bikaranîna çekan a takekesan, ne sansur be jî ji nû ve sazkirina lîstikên kompîteran û fîlmên tundûtujiyê û rehabîlîtasyona mexdûrên ciwan ên bi pirsgirêkên derûnî re rû bi rû dimînin.
Di aliyê pratîkî de mixabin ne pêkan e ku mirov bikare bibêje wê dewlet van rêbazên pêşîgirtinê ên li jor hatina bilêvkirin pêk bînin.
.jpg)
