Amed

Saziyên kurd vê sibê li Amedê li Cemiyeta Rojnamegeran a Başûrrojhilat hatin ba hev û daxuyanî didin. Li pişt dîwanê pankarta "Em Kurd Peymana Lozanê Nas Nakin" daliqandin.

Partiya Herêmên Demokratîk (DBP), Partiya Demokratîk a Gelan (HDP), Partiya Çep a Kesk, Partiya Komunîst a Kurdistanê (KKP), Partiya Însan û Azadî (PÎA), Partiya Sosyalîst a Kurdistanê (PSK), Partiya Demokrat a Kurdistanê - Tirkiye (PDK-T), Partiya Azadî, Hereketa Azadî, Komeleya Şoreşger ên Demokratîk a Kurd (DDKD), Komeleya Şêx Saîd û Platforma Yekîtiya Jinên Kurd duh eşkere kiribûn ku roja 24'ê mehê di 100'emîn salvgera Peymana Lozanê de li Amedê dê daxuyanî bidin. Sazî û partî hatin ba hev û dest bi belavkirina daxuyanî kirin.

Di civînê de bi kurdî û tirkî daxuyanî hatin xwendin. Kurdiya wê Serokê Giştî yê PSK'ê Bayram Bozyel, tirkiya wê Hevseroka DBP'ê Saliha Aydin xwend.

'JI BO PEYMAN PÛÇ DERÊ EMÊ TÊKOŞÎNA XWE BIDOMÎNIN'

Di daxuyaniya hate belakvirin de Peymana Lozanê wekî peyameke pûç hesibandin û gotin, "Dewletên emperyalîst û dagirker li nav xwe li hev kirin, Kurdistan, vîna gelê me kirin çar parçe. 24'ê Tîrmeha 1923'ya Peymana Lozanê ji bo gelê me navê tarîtî, zordarî, komkujî û zilma ku dawî lê naye ye. Pêşî em kesên ku ev peyman îmze kirine şermezar dikin. Me peyman qebûl nekiriye, emê nekin jî. Ji bo Gelê Me Qedera XWe bi Xwe Tayîn bike û Peymana Lozanê pûç derê emê têkoşîna xwe bidomînin."

Li ser pirçandî ya di dema Osmanî de hat sekinandin û ev yek hat gotin, "Di dema ku Împaratoriya Osmanî belav bû de Kemalîstan gotine dewleta ku bê avakirin dê dewleta tirkan û kurdan be û gotine ew li Lozanê tirkan û kurdan temsîl dikin lê piştî îmzekirina PEymana Lozanê hemû gotinên xwe ji bîr kirine. Piştî 3 mehan Komar ragihandine û polîtikaya înkar û red a li hemberî kurdan kirine fermî."

Daxuyanî wisa didome, "Komara Tirkiyeyê pirnetewetî, pirçandî, pir olî ku li ser vê hatibû avakirin ev tune hesiband, li ser navê tirkan bi yekparêz û nijadperest hate avakirin."

Di daxuyaniyê de qala sazkiniha Zagona Bingehîn a sala 1924'an jî hat kirin û wisa hat gotin" Di sala 1924'an de Zagona Bingehîn çêkirin bi vê hebûn, ziman û çanda kurdan tune hesibandin.Di sala 1925'an de bi Plana Şark Islahetê li ser Kurdistanê Mufetişên Umumî, OHAL (Rewşa AWarte) ava kirin ku dê 100 al bidome. Zimanê kurdî bi awayekî fermî hat qedexekirin. Hedefa tunekirina kurdan li Kurdistanê da pêşiya xwe, ji bo vê yekê kuştinên giştî pêkanîn."

'DEST DATÎNIN SER DESTKEFTIYÊN KURDAN'

Di daxuyaniya saziyan de li ser kuştinên li ser kurdan, derbeyên ku li Tirkiyeyê heta niha hatine hatiye sekinîn û paşê bi vî awayî gotin anîne ser Herêma Kurdistana Federe û Rojavaya Xweser: "Îro jî li Herêma Kurdistanê û li Rojavaya Xweser li hemberî destkeftiyên gelê me êrîş didomin. Li Bakurê Kurdistanê bi kayûman dest datînin ser vîna gelê me. Partiyên bi navê Kurdistanî bi gefan tê tecrîdkirin, operasyon li hemberî kadroyên siyasî tê kirin, tecrîda ku dijî her cude hiqûqê ye dê domandin. Li hemberî vê yekê gelê me bê navber têkoşîna xwe didomînin."

PÛÇDERXISTINA LOZANÊ

Daxuyanî wisa dom dike: "Gelê me yê Başûrê Kurdistanê ji sala 2005’an ve bûye xwedî statuyeke federal. Li Başûrêrojavayê Kurdistanê gelê kurd di rêya azadiyê de li ber derfetên girîng e. Em avakirina Hikûmeta Herêma Kurdistanê bi awayekî fermî û Rêveberiya Xweser a Rojava di binyadeke federal a defakto da wekî destkeftiyên girîng dibînin. Avakirina du hikûmetên federal; ji bo azadiya neteweyî ya gelê me û ji bo pûçkirina Peymana Lozanê girîng dibînin. Li Rojhilat û Bakurê Kurdistanê gelê me di têkoşîna rizgariya neteweyî da mewziyên girîng bi dest xistin. Îro tekane mifteya çareseriyê yekîtiya neteweyî,diyalog û piştgirî ye. Em ji bîr nekin ku 100 sal berê ji ber ku îtîfaq tune bû me di Lozanê de winda kir."

BANGA BO NY û YE'YÊ

Di daxuyaniyê de ban li dewletan jî hat kirin û hat gotin, "Di serî de Brîtanya û Fransa dewletên peyman îmze kirine diê ji gelê me lêborînê bixwazin. Em bang li wan dikin ku piştgirî bidin gelê me ku em vê Lozanê pûş derxin. Bi vî awayî em bang li Neteweyên Yekbûyi (NY) û Konseya Ewropayê, Yekîtiya Ewropayê (YE) û saziyên navneteweyî kirin ku di warê 'Qedera xwe tayînkirina xwe bi xwe' de piştgirî bidin gelê me û ji bo pûçkirina Lozanê piştgirî bidin me."

BANGA LI TIRKIYEYÊ

Daxuyanî bi vî rengî bi dawî bû, 'Banga me ji bo dewleta Tirk bi sed salan e, gotinên wekî "Me bi hev re Komar ava kir, kurd û tirk du hêmanên damezrîner ên Komarê ne, em birayên hezar salî ne' û hwd. têne dubarekirin, li şûna van gotinan divê pêwîstiyên hiqûqa biratiyê bêne bi cihkirin. Li şûna siyaseta şer û înkarê, ji bo çareseriya pirsgirêka kurd bi rêyên aştiyane û demokratîk gav bên avêtin. Di Zagona Bingehî a nû ku bê amadekirin de hebûna gelê kurd û mafên wê bi awayekî fermî bên naskirin. Mafê gelê kurd e ku li welatê xwe Kurdistanê bi azadî û bi rûmet bijî û ev jî şertê aştî û aramiya herêmê ye.”